Gün be gün Çanakkale Şavaşı

18 MART SAVAŞINDAN ÖNCEKİ GÜNLER

Bu zafer günümüzü anlatmadan önce Birinci Dünya savaşına girişimizin sebeplerine bir göz atmak faydalı olur.

28.07.1914 günü Sırplar ile Avusturyalılar arasında birden patlak veren muharebe, kısa bir zamanda komşu devletleri de birbirine katıverdi. Biz de gittikçe büyüyen bu savaş karşısında seferberlik ilan ederek hudutlarda hazırlığa başladık. Bu arada Çanakkale Müstahkem Mevki Kumandanlığı da:

-- Top başına ! ... emrini verdi.

Yine bu günlerde Akdeniz’de resmi ziyaretler yapan iki Alman gemisi, bütün dikkatleri üzerlerine topluyorlardı. Liva Amiral (ŞOSON) kumandasında Goben ve Fırkateyn Kaptanı (Kenter) kumandasında (Breslav) isimli bu iki Alman gemisi, her uğradıkları limanda hayret ve takdir toplayarak seyahatlerine devam ederlerken, savaş ilan edildi. İngiliz, Fransız Akdeniz filoları bu iki Alman gemisini yakalamaya uğraşıyordu. 04.08.1914 günü Goben Cezayir sahillerini, Flipovil’i müthiş toplarıyla bombardıman ederken, Breslav Bon limanında iki gemi batırıyor, telsiz tesislerini bir toprak yığını haline sokuyordu. Düşman filoları peşlerine düştü, fakat yetişemiyorlardı.

Yine böyle bir akından sonra Doğu Akdeniz’e açılırken Amiral Şoson, “İstanbul’a hareket!” emrini aldı. Breslav’ı kömür ve erzak ikmali için Mesina’ya gönderdi. Arkadan Goben de bu limana girdi. Ama bu sırada İtalya da İngilizler safında savaşa girmiş bulunuyordu.

İtalya hükümeti amirale limanda ancak 24 saat kalabilme müsaadesi verdiğinden, her iki geminin subayları da çalışarak kömürü sırtlarıyla taşıdılar.

Erzak ve mazot ikmali de tamamlanarak 06.08.1914 günü saat 19.00’da Mesina’dan ayrıldılar. Az sonra da Gloçster adlı bir İngiliz kruvazörü peşlerine takıldı. Bir müddet aynı rotayı takip eden gemilerden Breslav birden ileri atılarak keskin bir dönüş yapıp, Mataban burnuna yol verdi. İngiliz gemisi de onu takip ederek ana filo ile telsiz teması yaparak, durumu bildirmeye çalışırken, her iki Alman gemisi bu konuşmayı karıştırdılar. İngiliz gemisi ana filoya bir tek harf bile veremiyordu. Bu hale sinirlendi, Breslav’a sokularak ani bir ateş açtı. Hatta bir mermi Breslav’ın kalın zırh kuşağına çarptı ve denize düştü.

Bu ateşe Breslav da karşılık verdi. İngiliz gemisine savurduğu ilk mermi cankurtaran filikalarını parçaladı. İkinci mermi de Gloşster’in üst güvertesini allak bullak edince İngiliz gemisi geri dönmek zorunda kaldı.

Goben ile Breslav güneye dönüp rahatça yollarına devam ederken, İngiliz gemisi hala telsizi ile ana filoya dert anlatmaya uğraşıyordu.

Bir müddet sonra kendilerini Sakız adası açıklarında bekleyen Korkovado adlı Alman gemisiyle buluşan Goben kömür ikmalini yaparken yoluna devam ediyordu.

10.08.1914 günü öğleden sonra boğaz önüne gelen Alman gemileri, Çanakkale Müstahkem Mevki Kumandanlığı ve İstanbul ile yaptıkları iki saatlik çetin ve oldukça heyecanlı geçen bir anlaşmadan sonra, bir refakat botunun yardımıyla mayın hatlarını geçerek boğaza girdiler. Bir müddet sonra da İstanbul’a doğru yollarına devam ettiler.

Birinci Dünya Savaşı’na girişimizin sebepleri arasında Almanlardan satın alıp adlarını Yavuz ve Midilli koyduğumuz bu Goben ile Breslav gemilerinin de adı geçer.

24.01.1965 Gıyas YETKİN

Yavuz Gemisi

Yavuz Gemisi

01 OCAK 1915

Avustralya’nın Brooken Hill kasabasında bir saldırı meydana geldi. Kamuoyuna “Türk saldırısı” olarak duyuruldu.
Bu aslında bir propaganda tezgâhıydı. Amaç, daha çok Avustralyalı’yı savaşa katılmaya ikna etmekti. 1.200 yolcu taşıyan “Yeni Yıl Piknik Treni” Afgan veya Hintli olduğu sanılan iki kişinin saldırısına uğradı. Müslüman olan bu iki saldırganın ellerinde Türk bayrağı vardı.
Çıkan çatışmada bu iki saldırganla birlikte dört kişi daha öldürüldü. Basın olayı “Türkler saldırdı” diye duyurdu. Bölgede bulunan Alman Kulübü’ne de saldırılar düzenlendi.

02 OCAK 1915

Rus Çarı II. Nikola Kafkas cephesinde zor durumda kalmıştı. İngiltere Büyükelçisi aracılığı ile “Osmanlıya karşı denizde ya da karada bir askeri gösteride bulunmalarının mümkün olup olmayacağını” İngiltere’ye sordu. (Özellikle boğazları vurgulamadı, çünkü Rusya boğazları kendisi ele geçirmek istiyordu.)
İngiltere Savaş Bakanı Lord Kitchener bu isteğe “Türk mukavemetinin kırılması, müttefiklerin ortak çıkarları gereğidir. Bunun için İngiltere Osmanlıya karşı harekete geçecektir” cevabını verdi.
Karadeniz’de Hamidiye Kruvazörü ve Midilli gemisinin katıldığı çatışmalar yaşandı.
*1916* Anadolu yakasındaki bir topçu bataryası Beşige Burnu açığındaki bir İngiliz torpidobotuna isabet kaydettirdi.

03 OCAK 1915

İngiltere Deniz Bakanı Winston Churchill, Akdeniz Filosu Komutanı Amiral Sackville Carden’e bir mesajla “Boğazları yalnız deniz gücüyle zorlama” konusundaki görüşünü sordu. Carden bunu mümkün görmediğini bildirdi.
*1916* Arı burnundan düşmanın çekilirken sakladığı 400 sandık cephane bulundu.
Bir düşman kruvazörü ile torpidobotu Türk mevzilerine ateş açtı.
Seddülbahir cephesinde sağ ve sol cenahlarda şiddetli topçu ve bomba muharebeleri yaşandı.

04 OCAK 1915

Roma Sefiri Nabi Bey şu telgrafı çekti; “Payıtahtın Bursa’ya taşınması Dersaadet’te büyük bir korkuya sebep olur. Mısır harekâtından vazgeçme fikri Roma basınında yer almıştır. Bu haber sefaretimiz tarafından tekzip edilmiştir.
Dört Fransız savaş gemisi daha Çanakkale önlerindeki ablukaya katıldı.
*1916* Anadolu Yakası topçu bataryaları Seddülbahir ve Tekke koylarındaki iskeleleri ateş altına aldı. Buralardaki iki nakliye gemisi açılarak uzaklaştı.
Seddülbahir’de düşman topçusu ateş baskını yaptı.

05 OCAK 1915

Amiral Sackville Carden, Churchill’e şu cevabı gönderdi; “Çanakkale Boğazı’nın bir baskınla zorlanabileceğini sanmıyorum. Ancak iyi bir planla fazla sayıda gemilerle bunun başarılabileceğini umuyorum.”
Churchill, Çanakkale’de bir saldırıya sıcak bakmayan hükümeti ve kamuoyunu ikna edebilmek için denizden yapılacak bir harekâtın başarılı olacağını ve fazla kayıp verilmeyeceğini ileri sürüyordu. Israrla bu çalışmalarını sürdürdü.
*1916* Boğaz üzerinde Üsteğmen H.J.Buddecke’nin kullandığı Türk uçağı bir Fransız uçağına taarruz ederek hasar verdirdi.

06 OCAK 1915

Churchill, Amiral Carden’e yeni bir yazı gönderdi. Çanakkale Boğazı’nı geçmek için yapılması gereken harekâtın ayrıntılı bir planını istedi. 03 Kasım 1914’de ilk saldırı ile savaş zaten fiilen başlamıştı.
*1916* Anafartalar bölgesinde düşmanın terk ettiği 200 sandık cephane, 130 adet dekovil arabası, 1 adet ağır makineli tüfek bulundu.

07 OCAK 1915

İstanbul’dan Çanakkale Boğazına bir gemi ile iki uçak daha gönderildi.
Ertuğrul adlı kara uçağı teknik kapasitesinin yetersizliği yüzünden boğazın yakın çevresinde keşif amaçlı kısa uçuşlar yapmaya başladı.
*1916* Anadolu Yakası topçu bataryaları Tekke burnundaki İngiliz tesislerini bombardıman etti. İskelede yangın çıktı.
12. Tümen 34. Alayı, 13. İngiliz Tümeninin elindeki bir çıkıntıya taarruz etti. Taarruz başarısız oldu.

08 OCAK 1915

*1916* Düşmanın iki Kruvazör, bir Monitör, 4 Torpidobot ve kara topçusu Türk siper ve irtibat yollarının şiddetli bonbardımana başladı.
Anadolu topçu bataryaları Tekke Burnundaki ordugâhlara isabet kaydetti.

09 OCAK 1915

*1916* 5. Ordu Komutanlığı 107 sayılı ordu emriyle Çanakkale Harekât alanının genel savunma düzenini yeniden belirledi.
Düşmanın Seddülbahir’den çekildiği haberi 5. Ordu Komutanlığına rapor edildi.

10 OCAK 1915

Churchill’in 6 Ocaktaki yazısına Amiral Carden’den ilk cevap geldi. Carden bu cevapta Çanakkale’nin genel coğrafik özelliklerini bildiğini; General Limpus’tan Türk savunma birlikleri ve bataryalarının yerleştiriliş şekline dair bilgileri edindiğini, ancak Türklerin boğazların savunmasını daha da güçlendirdiğini; 3 Kasım saldırısında bunun doğrulandığını bildirdi.

11 OCAK 1915

Amiral Carden, Churchill’in ikinci yazısına dair bir gün önce ilettiği cevabının diğer ayrıntılarını Londra’daki savaş konseyine gönderdi. Plana göre, yapılacak harekât için 12 zırhlı, 3 savaş kruvazörü, 2 hafif kruvazör, 12 destroyer, 6 deniz uçağı, 12 mayın tarayıcı gemi ve daha bir çok geminin kullanılma gerekiyordu.

12 OCAK 1915

Londra’dan Amiral Carden’e boğazı geçmek için gönderilecek kuvvetler hakkında ilk bilgiler ulaştırıldı.
İstanbul’dan Çanakkale’ye Boğaz Mıntıkasında kullanılmak üzere vapurla 2 adet uçak gönderildi.

13 OCAK 1915

İngiliz Savaş Komitesi toplandı. Churchill, Amiral Carden’den aldığı açıklamaları komiteye sundu. Amiral Fisher, kara desteği olmadan zafer kazanmanın zor olacağı fikrini öne sürdü. Başbakan Asquite, Lloyd George ve Lord Kitchener de Churchill gibi Carden’in planını uygun gördü. Harp komitesi Çanakkale Seferi’nin açılmasına oy birliği ile karar verdi.

14 OCAK 1915

Liman Von Sanders başkanlığındaki bir Alman heyetinin Osmanlı Ordusu’nuı geliştirmek için Türkiye’ye gelmesinden sonra hem İstanbul hem de Çanakkale Boğazı’nın savunma komutanlığına Amiral Usedom getirildi. Ardından 42 Alman subayı ve eri Çanakkale’ye gelerek göreve başladı. Koruganlar çok zayıftı. Eski toplardan oluşan bataryalar yetersizdi. Var olan topçu mühimmatı birbirine uymuyordu. Artık denizde görev yapamayacak kadar eski askeri gemilerden sökülen toplarla (Mesudiye gibi) yeni bataryalar oluşturuldu. Elde güçlü bir topçu savunmasına yeterli olandan çok daha az mühimmat vardı.

15 OCAK 1915

Çanakkale Boğazı’nı geçmeye teşebbüs eden Fransız Saphir denizaltısı Nara Burnu civarında bir torpile batırıldı. Mürettebatın bir kısmı esir alınarak İstanbul’a sevk edildi.
İngiliz Savaş Konseyi, hedef İstanbul olmak üzere bir deniz çıkarması yapılmasına karar verdi.
Sofya Ateşemiliteri Mustafa Kemal’in 3. Kolordu bünyesinde yeniden oluşturulan 19. Tümen Komutanlığı’na getirilmesini içeren resmi yazı Harbiye Nazırı Vekili Talat Paşa imzasıyla yayınlandı.
Sarıkamış harekâtı sona erdi.

16 OCAK 1915

Dış Tahkimat; Gelibolu Yarımada’sındaki Erduğrul ve Seddübahir, Anadolu yakasındaki Orhaniye ve Kumkale tabyalarıdır. Buralardaki topların tamamı çakılı (sabit) toplardır.
Orta Tahkimat; Her iki sahildeki toplam 42 namludur. Bu tahkimat hareketli toplardan oluşmaktadır. Görevi, mayın tarama teknelerini engellemek diğer gemilerin gerideki merkez tahkimatı dövmelerini engellemektir.
Merkez Tahkimat; Kepez-Soğanlıdere hattı ile Nara-Değirmendere hattı arasında kalan kesimdir. Tahkimatlarda menzilleri 16,9 km olan çapı 35,5 cm’lik 5 adet; 24 cm’lik 17 adet uzun namlulu top, diğerleri daha küçük çaplarda olmak üzere 137 adet top vardı.

17 OCAK 1915

Birleşik Filo, Amiral Carden’in raporuna istinaden 12 savaş gemisi, 3’ü ağır 6 kruvazör, 16 muhrip, 12 mayın tarama gemisi, 6 denizaltı ve çeşitli gemilere ek olarak Quin Elizabeth ve İrresistible zırhlıları; Fransız Hükümeti de Amiral Guepratte komutasında 4’ü zırhlı 4’ü denizaltı olmak üzere 26 parça gemiden oluşan bir filo tahsis edecekti. Bu birleşik filoda başlangıçta 247 adet ağır çapta namlu vardı.
Birleşik Filo daha sonra takviye edilecek, uçak gemileri, balon gemileri, çıkarma gemileri ve nakliye gemileri ile dev bir deniz gücü oluşacaktır.

18 OCAK 1915

Düşman denizaltılarını Marmara’ya sokmamak için Çanakkale Boğazı’na ağ ve torpido istasyonları kurulmasına karar verildi. İlk ağ yaklaşık 50 metre uzunluğunda ve 20 metre derinliğe inecek şekilde küçük bir parça olarak hazırlandı.
İngiltere, savaş konseyinden çıkan karar doğrultusundaki harekât planını Fransa’ya sundu ve desteğini istedi.
Türk tarafında 3. Kolordu’nun yeniden teşkil edilmesi kararlaştırıldı.

19 OCAK 1915

İngiliz Savaş Konseyi’nin Çanakkale ile ilgili harekat planı İngiliz Dışişleri Bakanlığı tarafından Fransa’dan sonra Rusya’ya da bildirildi. Ruslar, batı cephesindeki müttefiklerine vermiş oldukları destek karşılığı olarak İngiltere’den Türk Topraklarında bir şaşırtma operasyonu yapmaları talebinde bulunmuşlardı. Fakat kastettikleri yer boğazlar değildi. Bu nedenle Boğaz harekâtıyla ilgili bu haber Rus Başkenti’nde büyük tedirginlik yarattı.

20 OCAK 1915

Erkân-ı Harbiye Kaymakamı Mustafa Kemal Bey’in Gelibolu Bölgesinde yeniden oluşturulan, 19. Tümen Komutanlığı’na atanmasıyla ilgili irade-i seniyye yayınlandı, resmi atama yapıldı.
Rusya Dışişleri Bakanı Sazanof, İngiltere’ye cevap vermeden önce genel karargâhta Çanakkale seferi için Rusya’dan deniz ve kara kuvvetlerinin durumuna göre istenen yardımın yapılıp yapılmayacağının incelenmesini, yardım yapılmayacaksa da Çanakkale Seferi’nin ertelenmesi gerektiğinin İngiltere’ye bildirilmesini istedi.

21 OCAK 1915

Londra’daki Savaş Konseyi’nin Boğazın geçilmesiyle ilgili kararı İngiliz Genel Kurmayına iletildi. İngiltere Savaş Konseyi Çanakkale Savaşları boyunca aktif olarak çalışacak, pek çok tartışmalı oturum yapacak, yüksek zafer beklentisinin aksine yenilgi ve kayıp haberleri geldikçe hararetli tartışmalar yaşanacaktır.

22 OCAK 1915

Çanakkale’de savaştan aylar önce başlayan ve savaş boyunca süren mayın döşeme işlemi büyük önem taşıyordu. Savaşın kaderini denizde mayınlar, karada toplar tayin edecekti. Esas mayınlar Alman mayınlarıydı. Ruslar’ın Yavuz ve Midilli için Karadeniz’de İstanbul ve Trabzon açıklarında döktükleri; Fransızlar’ın İzmir sularında döktükleri mayınlar ve Bulgarlar’ın Balkan Harbi’nden kalma mayınları da kullanıldı.
Hatlar halinde dökülen mayınların bir kısmı fırtına ve güçlü akıntılar nedeniyle yerlerinden çıkıyor, serseri mayın haline geliyordu.
İtilaf kuvvetlerince zaman zaman taranan ve temizlenen mayın hatları, Türkler tarafından yeniden döşeniyordu.

Yavuz Gemisi

23 OCAK 1915

İngiltere Dışişleri Bakanı, Atina Büyükelçisine bir telgraf çekti. Yunan Başbakanı Venizelos’tan İtilaf Devletleri saflarında savaşa katılmalarını istedi. Buna karşılık, işgal edilecek Anadolu topraklarından pay teklif etti.

24 OCAK 1915

Yunan Başbakanı Venizelos, “tarafsız kaldıkları takdirde, Sırbistan’a galip gelen Avusturya-Macaristan’ın baskısına uğrayacaklarını; savaşa girerken Romanya ve Bulgaristan ile de anlaşmaları gerekeceğini” bildirdi.
Savaşı Osmanlı kazanırsa Balkanlar’da kaybettiği toprakları geri almak isteyecektir. Bu yüzden Venizelos bir “Balkan İttifakı” arayışındadır. Yunan Kralı ve Genel Kurmayı, Çanakkale savaşına katılmaya karşı çıkar. Venizelos bunları ikna etmesi için İngiltere ile yazışmalara devam eder.

25 OCAK 1915

Boğazlar’a yapılacak harekâtla ilgili olarak İngiliz liderler toplandı. Lord Fisher, bu şekliyle yapılacak bir harekâta karşı çıktı. Ordunun desteği alınmadan, donanmanın kara istihkâmlarına karşı savaşmasının uygun olmayacağını belirtti.
Rus Başkomutanı Dük Nikola, Çanakkale seferi için alınan kararı Dışişleri Bakanı’na bildirdi. Askeri kanadın kararı; -“ne deniz, ne de kara kuvvetleri açılarından yardım yapılamayacağı”-“Karadeniz Donanması’nın ancak Türker’le baş edebildiği”-“gemilerin ancak dört günlük kömür taşıyabildiği”-“Boğaz içindeki tabyaları aşamayacakları” yönündeydi.

26 OCAK 1915

Rusya, askeri kanadın raporu doğrultusunda, kararı İngiltere’ye iletti. İngiltere tarafından kendisine 19 Ocak’ta iletilen Çanakkale harekât planına tepki gösterdi. Böyle bir harekâtı desteklemeyeceğini bildirdi.

27 OCAK 1915

İngiltere ve Fransa, Çanakkale deniz harekâtında yaşanabilecek olası bir başarısızlığa karşılık, İskenderun’un işgali üzerine planlara ve görüşmelere başladılar. Bu konudaki anlaşmazlık Churchill tarafından çözüldü.

28 OCAK 1915

İngiliz Savaş Konseyi, Amiral Fisher’in tüm muhalefetine rağmen Çanakkale Boğazı’na yalnızca denizden savaş gemileriyle saldırma kararını kesinleştirdi. (Hedef İstanbul olmak üzere, Gelibolu Yarımadası’nı döve döve zaptedecek bir deniz harekâtına Şubat ayında başlanacaktır.)
Bir İngiliz savaş uçağı Beşige üzerinde uçtu. Bölgedeki istihkâmlara bomba attı, ama başarılı olamadı.
Hala hasarlı olan Yavuz Zırhlısı, 28 Ocak’ta Boğaz içinden çıkarak Rus Donanması’ndan kaçan Midilli ve Hamidiye’ye yardım etti.

Yavuz Gemisi

29 OCAK 1915

Paris üzerinde saldırı amaçlı olarak ilk defa zeplinler kullanıldı. Zeplinler savaş süresince Çanakkale’de de kullanılacaklardır. Zeplin ve balonların Çanakkale’deki kullanılış amaçları keşif yapmak oldu.

30 OCAK 1915

Mısır’da eğitim gören İtilaf Devletleri Ordusu’nun içinde şu unsurlar vardı: İngilizler, İskoçlar, İrlandalılar, Fransızlar, Yabancı Lejyonerler, Hintliler, Gurkhalar, Sihler, -Pathan, Jat, Bahici, Madrassi, Ravalpindi, Nepal- gibi etnik kökenden gelenler, Yahudiler, Rumlar, Kuzey Afrikalılar- Cezayirli piyadeler, Zuaveler,- Avustralyalılar ve Yeni Zelandalılar vardı. (ANCAK) Anzaklar’ın savaş deneyimleri yoktu. Yapılan anlaşma gereği, ücret alacaklardı. Onların ücret almaları diğerleri arasında huzursuzluğa yol açmıştır.

31 OCAK 1915

Fransa, İngiltere’nin 18 Ocak’ta kendisine sunduğu, destek istediği çağrıyla ilgili son kararını verdi. Çanakkale Harekâtı’na katılacağını İngiltere’ye bildirdi.

01 ŞUBAT 1915

Çanakkale savaşı öncesi yeni oluşturulan 19. Tümen’le ilgili hazırlıklar Tekirdağ’da sürdürülüyordu.
Tümen komutanı olarak atanan Erkan-ı Harp Kaymakamı Mustafa Kemal Bey Tekirdağ’a geldi. Fiilen göreve başladı. Çanakkale Savaşı’nda destanlar yazacak olan 57. Alay bu tümenin bünyesindeydi.

02 ŞUBAT 1915

İngiliz ve Fransız hükümetleri, Çanakkale deniz harekâtının 19 Şubat’ta başlatılması konusunda fikir birliğine vardılar. Bu doğrultuda hazırlıklara başlandı. Kararın alındığı bu gün, birkaç düşman gemisi Boğaz’ın girişindeki tabyaları top ateşine tuttu.

03 ŞUBAT 1915

Yoğun kar yağışı ve sis nedeniyle Çanakkale Boğazı’da görüş mesafesi çok düştü. Her hangi bir faaliyet yaşanmadı.
Osmanlı güçleri Süveyş Kanalı’na bir taarruz düzenledi. Bu taarruz sonuçsuz kaldı. İngilizler bu olaydan sonra Mısır’daki kuvvetlerini Boğazlar’a yönelttiler.

04 ŞUBAT 1915

Mayınların Boğaz’a ne şekilde döşeneceğinin planı İngiliz Deniz Heyeti’ne mensup Halifax isimli bir subay tarafından yapılmıştı. Savaş öncesi Osmanlı ordusunun modernizasyonu konusunda, deniz kuvvetleriyle ilgili çalışmaları İngilizler yürütüyordu. Plana göre, ilk hattı Havuzlar-Kepez arasına, son hattı Değirmenburnu-Çimenlik Kalesi arasına olmak üzere on hat mayın döşenmişti.

05 ŞUBAT 1915

Çanakkale Boğazı’nda savunmanın güçlendirilmesi çalışmaları kapsamında, gece gözetleme ve isabetli atışlar yapılabilmesi için ışıldaklar yerleştirilmişti. Boğaz’a ışıldaklar ve mayınlar döşenirken, bir taraftan da denizaltıların geçmesine engel olmak için, 5 Şubat’ta güney kesimindeki son mayın hattının ardına, belli noktalarda şamandıralar arasına balıkçı ağları gerildi. Bu ağların, denizaltıların pervanelerine dolanarak çalışmasını engellemesi düşünülüyordu.
Gece aydınlatması yapmak için de her iki yakaya farklı noktalara dokuz adet ışıldak yerleştirildi.

06 ŞUBAT 1915

Pilot Cemal, yaptığı keşif uçuşu sonunda şu raporu verdi: “Merkep Adası ile Bozcaada arasında 2 torpido, 1 denizaltı gördüm. Uçağımı görünce tam yol üzerime geldiler. Bozcaada civarında 1 nakliye gemisi ile 11 torpido saydım. Bir gemiden uçağıma ateş edildi.”

07 ŞUBAT 1915

İngiliz ve Fransız donanmalarına bağlı 50’nin üzerinde savaş gemisi ve 100’e yakın nakliye gemisi, Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda konuşlandı. Burayı Çanakkale Harekâtı’nın merkez üssü haline getirdiler. Harekât hazırlıklarının son ikmal çalışmalarını tamamlama uğraşlarına giriştiler.
Bu arada Boğaz önünde bulunan birkaç İngiliz ve Fransız gemisi, Dardanel’in dış istihkâmlarını bombalamaya devam etti. Bunlardan başka Eski Hisarlık’taki bataryalar da Şiddetli ateşe tutulmuşlardır.

08 ŞUBAT 1915

İstanbul basını Birinci Dünya Savaşı’nı ve Çanakkale savunması hazırlıklarını okurlarına ayrıntılı bir şekilde anlatıyordu. 8Şubat tarihli Donanma mecmuası, Alman denizaltılarının İngiltere kuşatmasını şöyle anlatıyordu: “İngilizler’in sarsılmaz bir itikatları vardı. Denizle tahaffuz. O çürük kafalarda bir sabit fikir gibi duran bu geleneği sürdürme çabası aslında mahvoldu. Çünkü Alman denizaltıları, İngiltere’yi kuşattı. İngilizler yalnızlığı pek severlerdi. Pek yakında istedikleri gibi yalnız kalacaklardır.”

09 ŞUBAT 1915

Komutanlığını Mustafa Kemal’in üstleneceği 19. Tümen, 1914 yılında Rodos Tekfurdağı’nda kurulmuştu. 01 Ocak 1915’te yeniden etkin hale getirildi. Başlangıçta 57. 58. ve 59. Alaylar’dan oluşuyordu.
The Argus Gazetesi, 9 Şubat tarihli baskısında, Çanakkale kıyılarının dört İtilaf torpidobotu tarafından bombardımana tutulduğunu, toplam 174 mermi atıldığını, iki Türk mühimmat deposunun vurulduğunu okurlarına duyurdu.

10 ŞUBAT 1915

İngiliz Amiral Sackville Carden komutasındaki Abluka filosu 20 Eylül 1914’ten itibaren Yunanistan sınırları içindeki Dedeağaç’tan İzmir Körfezi’ne kadar tüm Ege kıyılarında abluka uyguluyordu. Komutası altındaki 3 İngiliz (B-9, B-10, B11) ve 3 Fransız (Joule, Saphir, Mariot) denizaltıları bu görev için kullanılıyordu. Bu denizaltılar abluka uygulamasının yanında, daha çok Yavuz ve Midilli’nin Akdeniz’e çıkmasını engellemek içindi. Carden emrindeki filoyla abluka uygularken, bir yandan da Çanakkale Boğazı’nın denizaltılarla geçilip geçilemeyeceğini tespit etmeye çalışıyordu.

Midilli Gemisi

11 ŞUBAT 1915

Bir İngiliz torpidosu Semadirek yönünden Saros Körfezi’ne gelip bir keşif yaparak geri döndü. Bu, Saros Körfezi’ne kadar gelen ilk düşman gemisiydi.

12 ŞUBAT 1915

İngiliz ve Fransız gemileri sekiz saat süreyle, Çanakkale Boğazı’nın içinde ve dışında Anadolu tarafındaki Orhaniye ve Kumkale ile Rumeli sahilindeki Seddülbahir Kalesi tabyalarını bombaladılar.

13 ŞUBAT 1915

Çanakkale Boğazı’ndan geçip Marmara’ya ulaşma projesi dâhilinde 12 sıradan oluşan İtilaf Donanması hazırlıklarını sürdürdü. İngilizlere göre harekâta hazırlanan kuvvet, Türkler’den 7-8 kat daha güçlüydü. Kıyı savunmasını yok etmek için gerekirse küçük savaş gemileri feda edilecek, asıl güçlü gemilerle operasyon tamamlanmağa çalışılacaktı.

14 ŞUBAT 1915

Çanakkale muharebeleri başlamadan önce, ordunun iaşe ihtiyacını Harbiye Nezareti Levazım Dairesi sağlıyordu. Enver Paşa, ordunun en az 3 aylık iaşesinin hazır bulundurulmasını emretti. Bu uygulamada hep aksaklıklar olmuştur. Halkta bulunan ihtiyaç fazlası yiyecek maddeleri, kuru bakliyat; hayvanlar için yem malzemeleri satın alınmaya başlandı.
14 Şubat gününe göre Müstahkem Mevki Komutanlığı için 1 aylık, 9. Tümen için 25 günlük iaşe stoğu hazırlana bilmişti.

15 ŞUBAT 1915

Churchill Fransa’ya harekâtın 15 Şubat’ta başlayacağını bildirmişti. Savaş Konseyi’nin kararı üzerine hazırlıklara başlanmış, Carden’e istediği ihtiyat kuvvetlerinin gönderileceği vaat edilmişti. Amiral Fisher’in önerisiyle Kraliyet Donanması’nın en modern gemisi Queen Elisabeth de son seyir ve ölçümleme denemeleri yapılmak üzere yola çıktı.
Fransa harekâta Amiral Guepratte komutasında bir filo gönderdi.
Rusya’dan da yardım istenmişti. Rusya dışında bulunan ünlü Askold gemisini gönderdi. Askold başlangıçta İzmir bombardımanına katıldı. Sonra uyuşmazlıklar yüzünden uzun süre Çanakkale harekâtına katılımına izin verilmedi.

16 ŞUBAT 1915

Hükümet çevrelerinde ve İngiliz kamuoyunda Boğazları sadece donanmayla zorlamak konusundaki tartışmalar yoğunlaşınca, Savaş Konseyi acil olarak toplantıya çağrıldı. Toplantı sonunda İngiliz 29. Tümeni’nin Limni’ye gönderilmesi ve gerek duyulursa operasyonlarda hazır bulundurulması kararı alındı.

17 ŞUBAT 1915

İngiltere Arc Royal ana uçak gemisi ile 1 Short, 3 Wight, 3 Sopwith uçağını harekât bölgesine getirdi. Böylece İngilizler 25 kara uçağı, Fransızlar 8 kara 2 deniz uçağı ile hava üstünlüğü avantajına sahip oldular. Müttefik kuvvetlerin ana gemilerindeki 12 uçakla birlikte toplam uçak sayısı 42 oldu. Bu sayı Mayıs’ta 72’ye çıkacaktır.
Barbaros ve Turgut Reis muharebe gemileri savunmaya katılmak üzere Nara’ya geldiler.

18 ŞUBAT 1915

Çanakkale’ye yönelik başlatılacak olan harekâtın planları İngiliz ve Fransızlar tarafından son kez gözden geçirildi.
Başkomutan Vekili Enver Paşa Denetlemek için Çanakkale’ye geldi.

19 ŞUBAT 1915

Resmi savaş ilanından sonraki ilk büyük taarruz yapıldı. Amiral Carden komutasındaki 4 İngiliz, 4 te Fransız savaş gemisinden oluşan İtilaf filosu taarruza geçti. 08.30’da başlayan harekât sırasında Türk tarafında önemli bir zayiat oluşmadı. Tabyalar uzaktan topçu ateşine tutulmuştu.
Birleşik filodan amiral gemileri başta olmak üzere Vangeance ve Agamemnon gemileri hasar aldı.
Bozcaada’dan kalkan bir müttefik uçağı Eşek Adası’na düştü. Bu müttefiklerin Çanakkale’deki ilk hava zayiatıydı.

20 ŞUBAT 1915

Bölgeyi etkileyen fırtına nedeniyle İtilaf Donanması yeni bir harekâta kalkışmadı. Bir harekât için uzun sayılabilecek bir bekleme evresine girildi.
19 Şubat’ta hayatını kaybeden Alman Woerman için cenaze töreni yapıldı. Kıbleye dönük defnedildi. Savaştan sonra bütün Alman mezarları İstanbul’a taşınmıştır.

21 ŞUBAT 1915

İtilaf Donanması’nın en kuvvetli gemilerinden olan Queen Elisabeth, İnflexible ve Prince George Avrupa yakasındaki Namazgâh ve Asya yakasındaki bazı tabyaları Türk ateş gücünün menzili dışından bombardıman ettiler. Uçakların yardımının da olduğu bu harekât sırasında gemiler Saros Körfezi’nden ve Gelibolu Yarımadası’nın batısından aşırtma atışlarda bulundular. Namazgâh Tabyası’ndaki mühimmat deposu patladı ve büyük çapta hasar oluştu.

22 ŞUBAT 1915

19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, 57. Alay’a törenle sancağını verdi.(Tekirdağ, Yarkışla’da)

23 ŞUBAT 1915

Sancağını alan 57. Alay, Tekirdağ’dan deniz yoluyla Çanakkale Maydos’a (Eceabat) doğru yola çıktı.
6. Kolordu’dan 19. Tümen kuruluşuna verilen 72. Alay da Maydos’a ulaştı.

24 ŞUBAT 1915

Birleşik filo ertesi gün yapacağı 3. büyük taarruz için hazırlık yaptı. (23 Kasım 1914-19 Şubat 1915 ilk ikisiydi.)

25 ŞUBAT 1915

İtilaf donanması 3. büyük taarruzunu yaptı. 10 zırhlı Çanakkale Boğazı girişindeki tabyaları bombardımana tuttu. Amaçları 19 Şubat’ta tahrip edilemeyen giriş tabyalarının tamamını tesirsiz hale getirmekti. Etkili bombardıman sonucunda konumlarını biraz daha içeriye ilerletebildiler. Birleşik filo ilk kez boğazın içine az da olsa girmeyi başardı. Orhaniye, Ertuğrul ve Seddülbahir tabyaları tamamen harap oldu. Günün sonunda Türk tarafının kayıpları 5 Şehit 14 yaralıdır. Mukavemet nedeniyle İtilaf savaş gemileri akşam saatlerinde Bozcaada’ya doğru çekildiler.
Fransız Amirali Guepratte hükümetine gönderdiği mesajda 25 Şubat’ı “Bu gün eşsiz bir gün” cümlesiyle değerlendirdi. Bizim için ise bu kara bir gündü.
19 Şubat’ta yapılan yoğun bombardıman Gelibolu Yarımadası’nın batısında Kabatepe açıklarında mayın arama tarama çalışmaları, işaret şamandıraları bırakılması, Türk komutanlığınca değerlendirilmiş, savunma önlemlerinin arttırılması gerektiği sonucuna varılmıştı.
Bu amaçla;

• 9. Tümen karargâhı Çanakkale’den Maydos’a nakledildi.
• Maydos gurubunun seyyar jandarma taburu Turşun Köy’den sahile kaydırıldı.
• 27. Alay’ın 3. Taburu ile bir sahra bataryası Palamut Sırtı gerisine yanaştırıldı.
• 3. Kolordunun yedek gücü olan 19. Tümen’in Maydos’a taşınması tamamlanarak harekete hazır duruma getirildi.
• Bolayır mevzileri güçlendirildi.
• 5. Ağır Topçu Alayı İnşaat Birlikleri Ertuğrul, Seddülbahir, Orhaniye Tabyalarında 19 Şubat bombardımanının hasarlarını ortadan kaldırdı.

26 ŞUBAT 1915

Değirmen Burnu-Çanakkale Feneri arsında 10. mayın hattı oluşturuldu.
Sabaha karşı Amethyst Kruvazörü ve 7 mayın tarama gemisi boğaza girdi. Osmanlı mevzilerindeki ışıldaklar gemileri tespit edince Amethyst’e karşı ateş açıldı. Birkaç isabet alan gemi çekildi. Bu kez ateş mayın tarama gemilerine kaydırıldı. Yedi tekneden dördü batırıldı, biri hasar gördü. Saat 11.00’de Majestic Orhaniye Tabyası’nı yeniden ateş altına aldı. Amiral De Robeck Vangeance’den Kumkale’ye, İrresistible’den de Seddülbahir’e birer müfreze çıkarılmasını emretti. Her iki çıkarmaya katılan askerlerde önemli bir başarı elde edemeden geri çekildi.

27 ŞUBAT 1915

İtilaf Devletleri’ne ait bazı savaş gemileri boğaza girerek merkez tabyalarını ateş altına aldılar. Ancak büyük bir Türk direnişi ile karşılaştılar. Selanik, İntibak, Sivrihisar ve Nusrat mayın gemilerinin faaliyetleri sonucunda 27 Şubat tarihi itibariyle 10 adet mayın mania hattı ile 403 adet mayın bulunmaktaydı. Mart ayında mayın hattı 11’e çıkarılacaktır.

28 ŞUBAT 1915

İngiliz-Fransız ortak donanması Ertuğrul-Seddülbahir, Kumkale-Orhaniye tabyalarını bombardıman ederek ağır hasar verdirdi.

01 MART 1915

İtilaf Donanması’nın bir kısmı boğaz girişinin bir kısmını bombardıman ederken, diğer bir kısmı da Saros Körfezi istikametinde keşif yapıyordu. Boğaz ağzındaki İtilaf Donanması’nın Seddülbahir ve Kumkale gerilerini bombardıman ettiği sıralarda, bu mıntıkanın sahil kesimine bir çıkarma yapma teşebbüsünde bulundu ancak başarılı olamadı.
Anzak birliklerinin komutanı General Sir William Birdwood boğaz bölgesine geldi.

02 MART 1915

İtilaf Donanması 5 zırhlı, 2 Kruvazör ve 5 Torpido ile Türk bataryalarını susturmak için bombardımana başladı. Baykuş ve Dardanos bataryalarından gelen şiddetli mukavemet ile Cornwallis zırhlısı isabet aldı ve savaştan çekildi. Buna rağmen Amiral Carden Londra’ya bir telgraf çekerek “Hava koşulları elverirse, boğaz aşıldıktan sonra 12 saate Marmara’yı geçip 2 hafta içinde de İstanbul’u alacaklarını” bildirdi.

03 MART 1915

Bazı itilaf zırhlıları Bolayır ve Yıldız Tabya taraflarıyla Seddülbahir, Kumkale ve Kirte’yi bombardıman etti. Türk tarafında önemsiz hasarlar oluştu.
İtilaf Donanması’nın boğaz girişindeki Osmanlı Topçu Batarya’larını bombardımanı gece boyunca ara ara devam etti.

04 MART 2015

İtilaf Donanması Seddülbahir, Yenişehir, Orhaniye ve Kumkale’yi yeniden bombardıman ederek karaya asker çıkardı. Susturulan tabyaları tahrip etmek amacıyla gelen bu askerler ile Türk askerleri arasında sert çatışmalar yaşandı. İngilizler kayıplar vererek çekilmek zorunda kaldı.
Bombardımanın etkilerini incelemek için alçak keşif uçuşu yapan bir müttefik uçağı bataryalarımızı açtığı ateşle vurularak denize düşürüldü.
İngiltere, Fransa ve Rusya arasında boğazların taksimini öngören “İstanbul Antlaşması” imzalandı.
3. Avustralya Tugay’ı Mondros Limanı’na geldi.

05 MART 1915

İtilaf Donanması Queen Elisabeth, Agamemnon, İrresistible, Vangeance, Cornwallis, Albion, Majestic ve Triumph’tan oluşan filo, bir kruvazör ve bir torpido gücüyle, Seddülbahir ve Kilitbahir’e taarruz etti. Ancak Türk topçularının etkili atışları nedeniyle püskürtüldüler, geri çekilmek zorunda kaldılar.
Bir İtilaf uçağı Saros Körfezi üzerinde vurularak denize düşürüldü.
Queen Elisabeth, Ege Denizi’nden yaptığı uzun menzilli aşırtma atışlarla Çanakkale’deki iç tabyaları dövdü.

06 MART 1915

İtilaf Donanması, Kilitbahir ve Seddülbahir tabyalarını bombardıman etti. Gece de Queen Elisabeth Çam Koyu batısından Merkez tahkimatlarını bombaladı.

07 MART 1915

Birkaç itilaf gemisi Kilitbahir tabyalarını bombardımana devam etti.
Türk Donanması’nın mayın konusundaki gururu Nusrat, Çimenlik kalesi önündeki iskeleden ayrılarak sabah saat 05.00’da Erenköy Koyu’na geldi. Boğaza gizli bir şekilde 26 mayınlık yeni bir hat döşedi. Bu hat diğer hatlara dikey Anadolu Yakası’na paralel olarak döşendi.

08 MART 1915

Nusrat tarihini görevini tamamlayarak limana döndü. Ona bu görevi sırasında ışıldaklar da eşlik etti. Kıyı aydınlatmaları düşman gemileri ile ışık savaşına girerek Nusrat’ı gizlemeyi, dolayısıyla da döktüğü yeni mayın hattının fark edilmemesini başardı.
Bir taraftan Bolayır diğer taraftan Kumkale, Seddülbahir ve Kilitbahir tabyaları itilaf donanması tarafından bombardıman edildi.

09 MART 1915

İngiliz Deniz Bakanı Sir Winston Churchill elindeki tüm güçlerin harekete geçirilip boğaz geçişinin zorlanması konusunda Amiral Carden’e baskı yapmaya başladı.
Batı cephesinde sıkıntılı günler geçiren İngilizler üzerinde Çanakkale Savaşı sırasında yaşanan hezimetler ciddi krizlere yol açıyordu. 19 ve 25 Şubat taarruzlarının sonuç vermemiş olması siyasi baskıları da arttırıyordu. Bu yüzden sık sık toplantılar yapılıyor ve sert tartışmalar yaşanıyordu

10 MART 1915

İngiliz savaş konseyi, kara ordusu ve filonun ortak bir askeri harekât düzenlemesini tartışmak amacıyla bir toplantı daha yaptı. Bu toplantı sonunda ortak harekât arzu edenlerin uzun süredir bekledikleri karar çıktı. Bu gelişmeler yaşanırken bir itilaf gemisi Kumkale tabyalarını bombardıman etti.

11 MART 1915

Yaşanan sıkıntılar nedeniyle İngiliz Savaş Bakanı Lord Kitchener kara harekâtının zorunluluğunu kabul etti. İngilizlerin Akdeniz Orduları Başkomutanı General Sir Ian Hamilton’u itilaf devletlerinin Çanakkale bölgesine çıkarma yapacak kuvvetlerinin komutanlığına tayin etti. Böylece komuta deniz kuvvetlerinden kara kuvvetlerine geçti.

12 MART 1915

İngiliz Savaş Bakanı Lord Kitchener, General Hamilton’a yeni görevini tebliğ etti.

13 MART 1915

İtilaf Donanması Seddülbahir ve Kumkale’yi bombaladı. Saros Körfezi’ndeki bir kruvazör de merkez tabyalarını bombardıman etti.
İtilaf Donanması Kurmay Başkanı Comodor Keyes altı mayın tarama gemisiyle boğaza girdi. Bazı mayınları temizledi. Türk topçu ateşi karşısında geri çekildi. Bu esnada 3 mayın tarama gemisi Türk topçusu tarafından batırıldı.
Queen Elisabeth yara alarak Limni adasına çekilmek zorunda kaldı. Goliath, Agamemnon, Janbery, Lord Nelson ve Triumph adlı savaş gemileri de hasar gördü.

14 MART 1915

Fransa, Londra’ya bazı şartlarla Rus isteklerini kabul edebileceğini bildiren bir yazı yazdı. Şartları; Filistin, Suriye ve Klikya’daki isteklerinin karşılanmasıydı.
Aynı gün Cornwallis savaş gemisi tarafından Seddülbahir ve Kumkale’ye etkisiz bir bombardıman yapıldı. Saros’daki iki düşman kruvazörü Türklerin yaptığı sahte bataryayı tahrip etti.

15 MART 1915

İtilaf Donanması, Anadolu yakasındaki Kumkale’yi bombardıman etti.
Hava keşiflerinde itilaf devletleri uçakları boğazda hiçbir mayın kalmadığına ve mayınlardan temizlendiğine dair rapor verdiler.

16 MART 1915

Amiral Carden, rahatsızlığını beyan ederek harekât komutanlığı görevinden istifa etti. Yerine Amiral John Michael De Robeck getirildi. Aynı gün De Robeck planlanan harekâtla ilgili yapılan toplantı sonunda Çanakkale’den geçiş için planlanan genel saldırının 18 Mart’ta yapılacağını bildirdi.
Başkumandanlık vekâleti tarafında Almanya’dan İstanbul’a getirtilen ve Çanakkale Cephesi’ne tahsis edilen 3 uçaktan ilki Yeşilköy’den havalanarak dört saatlik bir uçuştan sonra Çanakkale’ye geldi.

17 MART 1915

Yeni itilaf filosu komutanı Amiral De Robeck, sonuçtan hiç endişe etmiyordu. “Hazırladığım plan gereğince yarın akşam Marmara’da olacağım” diyordu.
İngiliz mayın tarama filosu Akyarlar ile Kepez Körfezi arasındaki taramış, 18 Mart sabahu bölgenin mayınsız olduğunu rapor etmişti. Fransız mayın arama tarama filosu da Akyarlar’a kadar olan bölgenin mayından temizlenmiş olduğunu rapor etti.

18 MART 1915

10:25 Türk keşif uçağının Alman pilotu boğaza yaklaşmakta olan düşman gemilerini bildirdi.
10:30 İtilaf Devletleri filosu Boğaz’a girdi. Plan gereği savaş pozisyonuna geçti.
11:00 Kumkale gerisindeki obüs bataryaları düşman gemilerine ateş açtı.
11:30 A savaş hattı olarak adlandırılan 1. Filo, plan gereği, tabyaların atış menzili dışından tabyalarımıza ateş açtı. Queen Elisabeth Anadolu Hamidiye Tabyası’nı, Çanakkale ve Kepez Burnu’ndaki savunma tesislerini yoğun ateş altına aldı. Agamemnon Rumeli Mecidiye Tabyası’nı, Lord Nelson Namazgâh Tabyası’nı, İnflexible Rumeli Hamidiye Tabyası’nı bombardımana başladılar.
11:45 Queen Elisabeth’in attığı bir mermi Çanakkale içine düştü. Şehirde yangın başladı.
11:55 Agamemnon ile birlikte Lord Nelson da Rumeli Mecidiye Tabyası’nı bombardımana başladı.
11:59 Weymouth Kruvazörü Yenişehir mevzilerine ateş açtı.
12:00 Müstahkem Mevkiinde muhabere santralı isabet aldı. Karargâh ile savunma hatlarının irtibatı kesildi. Triumph Çanakkale’yi döverken Çimenlik Tabyası’nda cephanelik havaya uçtu.
12:01 İsabet alan Rumeli Hamidiye Tabyası’nda iki top tamamen tahrip oldu.
12:06 Amiral De Robeck 3. Filo’ya taarruz emrini verdi.
12:20 Fransız gemilerinden oluşan 3. Filo, 1. Filonun önüne geçti.
12:23 İnflexible’a refakat eden istimbot battı. İnflexible’de yangın çıktı.
12:25 Anadolu Hamidiye Tabyası isabet aldı. Kışlada yangın çıktı.
12:27 Prince George savaş gemisi Mesudiye Tabyası’na ateşe başladı.
12:45 Agamemnon 25 dakikada 12 isabet aldı.
13:15 İnflexible vuruldu. İrresistible, Cornwallis, Wangeance borda düzeninde boğaza girdi. 13.20: Anadolu Hamidiye Tabyası Bouvet’i ateş altına aldı. Taarruz emrini alan Amiral Guepratte çatışma halindeki İngiliz hattının önüne geçti.
13:45 Türk tabyaları yoğun düşman ateşi sonucu neredeyse sustu.
13:47 İnflexible su kesimi altından ağır bir yara alarak çekilmek zorunda kaldı.
13:50 Agamemnon da çekilmek zorunda kaldı. Gemilerden yapılan top ateşi kesildi.
14:00 Bataryalarımızın ateşleri yeniden canlandı.
14:30 İtilaf kuvvetleri mayın aramak için kullanılan 6 balıkçı teknesini çatışma alanına getirdi.
14:50 Bouvet zırhlısı vuruldu. Ardından mayına çarptı. 639 kişi mürettebatıyla birlikte alabora oldu.
15:00 Ateşlere ara vermiş olan gemiler yeniden şiddetli bir ateşe başladı.
15:15 Namazgâh Tabyası kışlasının çatısı isabet aldı
16:20 Ateş altındaki İrresistible bir mayına çarparak iskele yönüne yattı. Dumanlar içinde kaldı.
16:30 İrresistible’nin personeli tahliye edildi.
16:35 2. Filo’ya çekilme emri verildi. Ocean’a İrresistible’yi kurtarma emri verildi.
17:50 Kurtarılamayan İrresistible Mecidiye Tabyası açıklarında terk edildi.
18:00 Amiral De Robeck genel çekilme emri verdi.
18:05 İrresistible’ı kurtaramayan Ocean, Çanakkale ve Soğanlıdere bataryalarının yoğun ateşi altında geri çekilirken, isabet alarak kontrolünü kaybetti. Akıntılarla sürüklenerek mayına çarptı.
18:10 Ocean’ın komutanı yardım çağrısı gönderdi. Personel tahliye edildikten sonra gemi terk edildi.
19:30 Terk edilen Ocean Morto Koyu’na doğru sürüklendi
22:30 İki büyük zırhlı gemi İrresistible ve Ocean sulara gömüldü.
Türk tarafında, sabah saatlerinde Cevat Paşa Maydos’a geçerek 19. Tümen ve Maydos Mıntıka Komutanı Mustafa Kemal ile birlikte sahil savunma durumunu denetlemek için Kirte’ye gitmişlerdi. Onlar Alçıtepe’de iken düşman gemilerinin atışları başlamıştı. Cevat Paşa’nın geri dönerek Çanakkale’ye geçmesi 14.30’u bulmuştu. Bu zaman zarfında Türk savunmasına Yarbay Selahattin Adil Bey komuta etmiştir. Cevat Paşanın Çanakkale’ye ayak bastığı dakikalarda Fransız zırhlısı Bouvet önce isabet alarak, sonra mayına çarparak batmıştır. Bu olayı Yarbay Selahaddin Adil Bey “Cevat Paşa’nın ayağının uğuru” olarak yorumlamıştır.
Bu savaşın deniz tarihini yazan Julien Corbet, “Deniz harekâtı” adlı eserinde 19 Mart’ı “Gösterdiğimiz tüm ihtiyat ve basirete rağmen Türkler baş döndürücü bir zafer kazanmışlardır. Boğazı donanmayla zorlayıp geçmek için yapılan bu büyük girişim ancak büyük bir yenilgi ile son bulmuştur” sözleriyle değerlendiriyor.
Bu başarının temelinde Alman uzmanların yardım ve gözetimi altında yapılan top başındaki uygulamalı eğitim, 19 Şubat’tan beri yapılan muharebelerde elde edilen tecrübenin o gün isabetli atışlarla beceriye dönüştürülmesi ve Karanlık Liman kuzeyindeki Nusrat’ın döktüğü mayın hattının etkisi vardı.

19 MART 1915

Çanakkale yenilgisine dair haberler İngiltere ve Fransa’da endişe yarattı. İngiliz savaş konseyi acil toplantıya çağrıldı. İngiltere hükümeti Amiral De Robeck’e dört yeni zırhlının yola çıkarıldığını bildirdi. Türk tabyalarının onarılmasına imkân tanımadan saldırıların kesilmemesi talimatını verdi.

20 MART 1915

Hava kapalı ve rüzgârlıydı. Müttefik donanma Mondros ve Bozcaada açıklarında bekliyordu. İtilaf devletleri yetkilileri 18 Mart yenilgisinin nedenleri ve bundan sonra yapılması gerekenler ile ilgili görüşmeler yapıyorlardı.
Türk tarafıysa büyük zaferi kutluyor bir yandan da cephede yaraları sarmaya çalışıyordu. Ezici üstünlük karşısında Mehmetçik’in kazandığı parlak zafer bütün yurtta haklı bir sevinç ve gurur yaratmış, maneviyatı yükseltmişti.

21 MART 1915

İstanbul’da bütün polis ve jandarma karakolları ile vapurlar bayraklarla donatıldı. Antep ve Antakya başta olmak üzere halk 48 saat şenlik yaptı. Her yer fenerlerle donatıldı. Dönemin gazeteleri günlerce bu zaferi yazdılar. Tasvir-i Efkâr 18 Mart zaferinin Almanya ve Avusturya kamuoyuna yansımasıyla ilgili şöyle yazıyordu: “Çanakkale Boğazı’nı zorlamak isteyen düşman donanmasına karşı kale savunması ve savunucuları tarafından kazanılan zaferin değeri gün geçtikçe daha iyi anlaşılıyor”

22 MART 1915

İtilaf donanması komutanı Amiral De Robeck ile itilaf çıkarma kuvvetleri komutanı General Hamilton boğazın sadece donanmayla zorlanamayacağı, büyük çapta bir çıkarma harekâtıyla büyük planın destekleneceği konusunda fikir birliğine vardılar.
Türk tarafında başlatılan 3. Kolordu’nun beş tümenden oluşacak olan 5. Ordu’ya evrilmesi çalışmaları tamamlandı.
İtilaf devletlerinin kara harekâtı ile ilgili olarak keşiflerde bulunan bir İngiliz uçağı Saros Körfezi’ne düşürüldü.
İngiltere’den yola çıkan 3500 tonluk Manica Sabit Balon Gemisi Gelibolu Yarımadası önlerine geldi.

23 MART 1915

Amiral De Robeck amirlerine bir yazı göndererek 18 Mart’taki kayıplar göz önüne alındığında mayın tehlikesinin düşünülenden daha büyük olduğunu, bu sorun çözülene kadar operasyona devam edemeyeceğini bildirdi. De Robeck, Chirchill’e de kara kuvvetleri çıkarma yapana kadar büyük bir harekâtta bulunmayacağına dair mesaj gönderdi.
Seddülbahir bölgesi İtilaf gemileri tarafından uzaktan bombalandı.

24 MART 1915

Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa Almanya’nın İstanbul Büyükelçisi Baron Von Wangenheim’in de önerisiyle 3. Kolordu’nun 5. Ordu düzenine sokulmasından sonra yeni ordu komutanlığı görevini Mareşal Liman Von Sanders’e teklif etti. Liman Paşa bu teklifi kabul etti.

25 MART 1915

Askold adlı Rus kruvazörü İtilaf Donanması içerisindeki yerini alarak Çanakkale Savaşı’na fiilen katıldı. 5.Ordu Komutanlığı’na atanan Liman Von Sanders, Polonya sınırları içindeki Stolp’da doğdu. Babası bir Yahudi asilzadesiydi, Darmstad’da Amelia Von Sanders ile evlendi. Onun soyadını aldı. 1911’de general oldu, iki yıl sonra Osmanlı Ordu’sunda görev yapacak olan Alman Askeri Heyeti’nin başkanlığına atandı. Çanakkale, Sina ve Filistin cephelerinde görev yaptı. 1918 sonunda İngilizler’e yenildi. Savaş suçu işlediği iddiasıyla tutuklandı. Malta’da 6 ay esarette kaldıktan sonra serbest bırakıldı. 1929’da 74 yaşında öldü. Darmstad’da toprağa verildi.

26 MART 1915

18 Mart taarruzundan sonra Osmanlı Ordusu olası bir kara harekâtına karşı hazırlıklarını arttırdı. 25 Nisan günü başlayacak olan kara harekâtına kadar geçecek bir aylık zaman zarfında istihkâmların güçlendirilmesi, bazı sahillere dikenli teller yerleştirilmesi, kıyılara gözcü birliklerinin görevlendirilmesi ve konuşlandırılması çalışmalarına girişildi. İtilaf devletleri de bu süre içinde büyük çıkarma harekâtı için hazırlıklar yapıyordu.

27 MART 1915

İngiltere savaş konseyi, Çanakkale’de deniz harekâtına ara verilmesini kabul etmek zorunda kaldı. Bundan sonra uzunca bir süre kara harekâtı için hazırlık yapıldı. İstanbul’a ulaşmak için karadan saldırmayı deneyeceklerdi.

28 MART 1915

Bir Türk uçağı müttefik kuvvetlerin Çanakkale Bölgesi’ndeki uçak hava meydanlarını bombardıman etti. Önemli isabetler kaydetti. Hava meydanlarının bombalanması edeta bir kan davası halini alarak, karşılıklı hamlelerle devam etti. Hava savaşları Çanakkale Savaşı bittikten sonra bile devam etmiştir, Mondros Ateşkesine kadar sürmüştür.

29 MART 1915

Bir İtilaf filosu Kumkale, Kitre ve Orhaniye tabyalarını bombardıman etti. Büyük çaplı taaruzlardan uzak duran birleşik filo, kara harekâtı hazırlıkları boyunca Türk istihkâmlarının yok edilmesi için kesintisiz olarak bombardımanlara devam edecektir. Kara harekâtı başladıktan sonrada hava bombardımanları sürecek, böylece amfibik bir harekât hem karadan hem denizden kesintisiz sürdürülecektir.

30 MART 1915

İtilaf Donanmasına ait bir Gambot Saros Körfezi’ndeki Kuruçiftlik, Yeniköy, Çınar Limanı, Despot ve Deliyani sırtları ile Koyun Limanı gibi yerleşimleri bombaladı. Çanakkale savaşı boyunca, başta Çanakkale şehir merkezi olmak üzere sivil yerleşim alanları sürekli bombalanmıştır. Hatta bu saldırılar için minareler kerteriz noktası olarak seçildiğinden bazı camilerin minareleri özel desenlerle boyanmış, sivil yerleşimler korunmaya çalışılmıştır.

31 MART 1915

Osmanlı 3.Tümeni muharip birlikleriyle Anadolu Yakası’nda bulunan Erenköy’e intikal etti. Mustafa Kemal’in komutasındaki 19.Tümene bağlı 77.Alay da Maydos’dan Çanakkale merkezine geçti. 77 Alay sonraları çok tartışmalara yol açacak bazı ithamlara maruz kalacak olan Arap askerlerinin yoğunlukta olduğu askeri birliktir.

01 NİSAN 1915

Baykuş Bataryası’nın tam karşısına Karantina mevkiine, Berk-i Satvet gemisinden çıkarılan iki adet top yerleştirildi.
Sivrihisar torpidobotu ve mayın motoru, 10 adet yeni mayın döktü. Bu mayın hattının savunması için Çanakkale Müstahkem Mevki Komutanlığı emrine iki sahra bataryası verildi.
General Weber, Kalvert Çiftliği’nde Mürettep Kolordu Komutanlığı görevine başladı.

02 NİSAN 1915

Öğleden sonra Boğaz girişinde görülen düşman gemisi, Halileli ve İntepe’deki obüslerimize ateş açtı. Türk topçusu karşılık verdi. Saros Körfezi tarafından top sesleri duyuldu.
Hamilton, Kraliyet Deniz Tümeni’ni ve yakınlarındaki Hint birliklerini teftiş etti.

03 NİSAN 1915

İtilaf Donanması’na ait bir mayın tarama gemisi isabet aldı. Yanarak geri çekildi. Gözlem amaçlı kullanılan Helles Feneri tahrip edildi.
Mecidiye Kruvazörü batırıldı. Bu gemi 8 Haziran’da Ruslar tarafından çıkarıldı. İsmi değiştirildi, Rus Donanması’nda hizmete başladı.
İntepe ve Hisarlık bataryalarımız bombardımana uğradı.
İngiliz Harbiye Bakanlığı çıkarma harekâtı için, yarımadanın su kaynakları ile ilgili rapor istedi. “Su sorunu yaşanacağı” raporu üzerine su kaplarıyla donatılmış bir gemi kiralandı.
Arıburnu çıkarması için Avustralya ve Yeni Zelandalılardan oluşan iki tümenli Anzak Kolordusu ile 2. Tali Filo görevlendirildi.

04 NİSAN 1915

İtilaf Devletleri çıkarma harekâtı için gerekli malzemeleri ve askeri birlikleri Limni Adası’na nakletmeye başladı.
Boğaz’a yaklaşmaya çalışan bir İtilaf mayın tarama gemisi, Türk topçularının şiddetli ateşi ile batırıldı. İki müttefik savaş gemisi de hasara uğratıldı.

05 NİSAN 1915

İtilaf Donanması tahrip edilen Seddülbahir Tabyası’nın Türkler tarafından onarılmasına imkân tanımamak için, bombardımanına aralıksız devam etti.
Bir düşman mayın tarama gemisi, Kumkale açıklarında Türk topçusu tarafından batırıldı.

06 NİSAN 1915

Albay Halil Sami Bey, 5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders’in “Esnek Savunma” adını verdiği savunma planından endişe duyuyordu. Düşüncelerini askeri bir nezaket içinde bir rapor haline getirdi. 3. Kolordu Komutanlığı’na gönderdi. Bu rapor dikkate alınmayacak, Halil Sami Bey, yanlış strateji üzerine kurulu bir savunma düzeniyle karşılamak zorunda kalacaktır.

07 NİSAN 1915

İtilaf Kuvvetleri Genel Komutanı General Hamilton, İskenderiye’den Çanakkale’ye doğru hareket etti.
Çanakkale kara harekâtı için yola çıkan ordu; İngiltere, İrlanda, İskoçya, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Fransa, Sudan, Senegal, Somali, Mısır, Rusya, Hindistan, Seylan ve Nepal’den gelen askerlerden oluşuyordu.
Dardanos Bataryasının ismi “Hasan Mevsuf Tabyası” olarak değiştirildi. Bu teklif 19 Mart’ta yapılmıştı.
Müttefik donanması, Saros Körfezi, İntepe ve Yeniköy’ü bombaladı. Türk topçusunun ateşiyle IV. Henry zırhlısı isabet aldı.

08 NİSAN 1915

Ark Royal Uçak Gemisi’ndeki iki Tablod tipi uçak Bozcaada meydanına gönderilerek, yerine Schneider tipi deniz uçağı geldi.
İsabet almış olan IV. Henry Zırhlısı Mısır’a gönderildi.

09 NİSAN 1915

İtilaf Devletleri adına kara savaşlarına katılacak olan kara birlikleri Çanakkale Boğazı önlerine nakledilmeye başlandı. İngiliz ve Fransız uçaklarının toplam sayısı 36’yı buldu. Ayrıca atış kontrolü için İngiltere’den bir balon takımı getirildi.

10 NİSAN 1915

İtilaf Devletleri’nin Akdeniz Seferi Kuvvetler Genel Karargâhı Limni Adası’na taşındı. Mondros Limanı önlerinde bulunan Queen Elisabeth gemisinde toplanan İtilaf kuvvetleri komutanları, yapılacak kara harekâtına son şeklini verme çalışmaları yaptılar.
Avustralya Tümeni’nin büyük kısmı da Mondros’a geldi.
Düşman donanması endirekt atışlar yapmak suretiyle Tengerdere ve Kerevizdere’yi bombardıman etti.

11 NİSAN 1915

Boğaz savunmasındaki askeri başarıları nedeniyle, Çanakkale Boğazı Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Paşa’ya Almanya Devleti tarafından verilecek olan ikinci rütbeden “Croix de Fer” nişanının alınması için gerekli olan padişah iradesi çıkarıldı. Çanakkale Boğazı Deniz Komutanlığı’nı 4 Şubat’tan itibaren Alman Amiral Metren yapıyordu.

12 NİSAN 1915

Ark Royal uçak gemisinden denize indirilerek kalkış yapan iki uçak, Tayfurköy’de açık alanda yarı gizlenmiş mühimmat stoğunu keşfettiler. Kötü hava koşulları nedeniyle başarılı bir saldırı yapamadılar.

13 NİSAN 1915

Kilitbahir’e üç şamandıra atıldı.
Müttefik kuvvetlerine ait birer zırhlı, torpido ve uçak gemisi, Saros Körfezine geldi. Sahile yakın birliklere konu ile ilgili bilgi verildi.Yakın bir zamanda müttefik birliklerinin kara ve denizden Çanakkale’ye saldıracakları noktasındaki bilgi, gerekli askeri birimlere aktarıldı.

14 NİSAN 1915

İtilaf donanması Çanakkale Boğazı’ndaki ileri bataryalara ve avcı siperlerine karşı, hava kararıncaya kadar binlerce bomba attı. Amaçları, yapacakları büyük çıkarmalara hazırlık yapmaktı. Ancak bu atışlar uzun mesafelerden yapıldığı için fazla etkili olmadı.
Türk bataryaları da isabetli atışlarla bu saldırıya cevap verdiler.
Bir İtilaf Devletleri nakliye gemisi, Seddülbahir önünde karaya oturdu. Majestic ve Triumph zırhlıları da zarar görerek Boğaz girişinden uzaklaşmak zorunda kaldılar.
Değirmen Burnu’nda son bulmak üzere 6 “Tehihers mayını” daha atıldı. Şamandıra yerleştirildi.

15 NİSAN 1915

İtilaf Devletlerine ait savaş gemileri çıkarma için son hazırlıklarını yapmayı sürdürdüler. Ark Royal’den uçurulan deniz uçağı, Lord Nelson savaş gemisinin atışlarını yönlendirerek, Tayfurköy’deki mühimmat yığınının büyük bir bölümünü imha ettiler.
1.Tayyare Bölüğü’ne ait bir uçak Çanakkale’den kalkarak İngiliz kömür gemisini bombaladı. Rasıtın el ile attığı bomba gemiye isabet ederek yangın çıkarttı. İsabetli atış gemiye hasar verdi. Olayın hemen ardından Ark Royal’den havalanan iki uçak bu saldırıya karşılık olarak Turgut Reis Zırhlısı’na isabetsiz bomba hücumu yaptılar.

16 NİSAN 1915

Maydos bombalandı. Bir düşman uçağı Rumeli Mecidiye Tabyası ile Namazgâh Tabyası arasına bir bomba attı. İki defa hangar üzerine 6 bomba attılar, etkisiz kaldı.
İtilaf kuvvetlerinin bir kısmı 45 taşıt gemisiyle yola çıktı. 22 Nisan’a kadar da diğer birlikler, 77 taşıt gemisiyle hareket edeceklerdir.
Biri Saros’ta diğeri Bolayır’da iki İngiliz uçağı topçu ve piyade ateşimizin etkisiyle denize mecburi iniş yaptı. Uçakları kurtarmak için bir Zırhlı gönderildi.
Ark Royal’de patlayan bir top mermisi güvertedeki üç uçağa hasar verdi.

17 NİSAN 1915

İtilaf Donanması Kilitbahir’i ve Çanakkale’yi bombaladı.
Kara çıkarmalarına katılacak kuvvetlerin ağırlıkları gemilere yüklenmeye başlandı.
İngiliz kruvazör ve torpido muhripleri tarafından Sakız Adası’na kadar takip edilen Demirhisar Torpidosu takipten fazla kaçamayacağı anlaşılınca, İngilizlere teslim etmemek için mürettebatı tarafından batırıldı. Mürettebat Sakız’da esir alındı.
E-15 denizaltısı Akyarlar açıklarında görüldü. Dardanos Bataryası top atışıyla denizaltıyı vurdu. Personelin bir kısmı kurtarıldı. Kurtarılanlar arasında İngiliz Çanakkale Konsolosu da vardı.

18 NİSAN 1915

Türk uçakları Bozcaada’daki düşman havaalanını bombalamak için yola çıktı ancak, buradaki uçaklar daha önce havalandı, havada karşılaşma oldu. Türk uçakları kısa bir hava muharebesinden sonra pistlerine geri döndü. Bu taarruz “mukabil hava harekatı”nın ilk tipik örneklerinden biri oldu. İngilizler karşı taarruz yaptı ancak Türk uçakları daha önce gizlendiği için zarar görmedi.
18 Nisan’da Turgut Reis Gemisi’nden çıkarılan iki adet 8,8’lik top Soğanlıdere’ye tabiya edilmeye başlandı.

19 NİSAN 1915

E15’in kaybı İngiliz Donanması’nda büyük bir üzüntü ve tedirginliğe neden oldu. Amiral bir daha böyle tehlikeli işlere girmemeleri için denizaltılara emir verdi. E15, Türklerin eline geçmemesi için yoğun bir çaba sonucunda İtilaf Devletleri tarafından torpido ile batırıldı.

20 NİSAN 1915

Gece yarısı çıkan fırtına nedeniyle Boğaz Harekâtı’nın ertelenmesi gündeme geldi. 20 Nisan günü askeri amaçla kullanılmayan Bolayır’daki Şehzade Süleyman Türbesi bombalandı. İngiltere savaş yasaklarından birini çiğnediği gerekçesiyle şiddetle protesto edildi. İntepe bombalandı.

21 NİSAN 1915

Havanın fırtınalı olması nedeniyle İtilaf Devletleri Çanakkale Harekâtını önce 24 saat, sonra 48 saat ertelediler. Müttefik kuvvetler çıkartma için artık sadece elverişli hava durumunu beklemeye başladılar. Bir savaş gemisi Alçıtepe dolaylarını ve Ertuğrul gerilerini dövdü.
Yeniden yapılandırılan Türk savunması ise Müttefiklerin kara harekâtı hazırlıkları sırasında kazanılan yaklaşık bir ayı iyi değerlendirmeye çalışıyordu. Uçakların keşfine meydan vermemek için gece yürütülen çalışmalar, birliklerin nakil işlemleri, cephe gerisi yollarının iyileştirilmesi, olası çıkarma sahillerindeki engellerin yerleştirilmesinden oluşuyordu.

22 NİSAN 1915

İngiliz ve Fransızların çıkarma etkinliklerini gittikçe arttırdığı bir sırada, 9.Tümen Komutanı cephedeki 25.Alay’ın 26.Alay’la değiştirilmesine karar verdi. 26.Alay, 9.Tümen komutanının değiştirilme kararı doğrultusunda aldığı emir üzerine Sarafim Çiftliği’nden hareketle Seddülbahir bölgesine geldi.
Kumkale ve Seddülbahir’e birkaç mermi atıldı. Düşman uçakları tarafından Maydos’a atılan bombalarla 50 kişi öldü. Birleşik filoya bağlı uçaklar hava saldırılarını arttırdılar.

23 NİSAN 1915

İngiliz ve Fransız askerlerini taşıyan 150 nakliye gemisi Limni Adası’nın Mondros Limanı’na ulaştı. Bu kuvvetlerin bölgeye intikali ve son hazırlıkların tamamlanabilmesi için, o gün başlatılması planlanan çıkarma harekâtı iki gün daha ertelendi.
Üç İngiliz uçağı Maydos’a (Eceabat) sekizden fazla bomba attı. Halktan 5 ölü 15 yaralı, askerden 5 şehit 11 yaralı verildi. Asker kayıplardan çoğu 19.Tümen 72.Piyade Alayı’ndandı. Bu gelişmeden sonra alay Kilye Tepe-Bigalı arasına Söğütlüçeşme civarına alındı.

24 NİSAN 1915

General Hamilton idaresi altında Mondros Limanı’nda bulunan İtilaf Devletleri’ne ait irili ufaklı 200 gemi, dünyanın o zamana kadar yapılmış en büyük amfibi çıkarma harekâtını gerçekleştirmek üzere yola çıktı. Çıkarma için ilk götürülen kuvvetlerin miktarı 50.000 kadardı. Ama bu miktar ilerleyen zaman içerisinde yarım milyondan fazlaya çıkacaktır. Fransızlar boğazın Anadolu sahillerine, İngilizler ve Anzaklar ise Gelibolu Yarımadası sahillerine çıkacaklardı.
Girişte iki muharebe gemisi ile dört muhrip, Bozcaada önünde de dokuz savaş gemisi, iki kruvazör, altı muhrip, iki denizaltı, dört mayın arama-tarama gemisi ve onbir taşıt gemisi bulunuyordu.

25 NİSAN 1915

Çanakkale Kara Harekâtı başladı. 18 Mart’ın ardından boğazın denizden geçilemeyeceğini anlayan müttefik kuvvetler, Anadolu yakasında şaşırtma maçlı bir gösteri çıkarması yaparak yarımadadaki birçok noktadan kara harekâtına başladılar. Gelibolu Yarımadası’na çıkarma yapmak amacıyla gece yarısına doğru yola çıkarılan İtilaf birlikleri, gece 01:00’de Gökçeada ile Gelibolu Yarımadası arasında belirlenen yere vardılar. Triumph, Majestic ve Bacchante hedef şaşırtmak üzere boş olarak ilerlerken, diğer gemilerdeki birlikler daha küçük gemi ve çoğunlukla filikalara bindirilerek kıyıya sevk edildiler. Saat 03.00’de ay batıp ortalık zifiri karanlığa gömüldükten sonra çıkarmaya başlama emri verildi. Harekât büyük bir sessizlik içinde icra edilmeye başlandı. Gemilerden indirilen askerler, günün ilk ışıklarına kadar devam eden kısa bir yolculuk sonucunda, kendilerine büyük bir zafer sağlayacaklarını düşündükleri, Gelibolu Yarımadası’nın batı ve kuzeybatı sahillerindeki Arıburnu bölgesine çıkmaya başladılar. Arıburnu’ndan başka İtilaf Devletleri, Seddülbahir ve Kumkale’ye de büyük miktarda asker çıkardılar. Güneşin ağarmasında sonra Gelibolu Yarımadası’nda İtilaf Devletleri’nin çıkarma durumlarının şöyle olduğu görüldü: İngiliz ve Anzak birlikleri Gelibolu Yarımadası’nın batı sahilinde Zığındere’ye ve Kabatepe batısındaki Arıburnu ve Tekkeburnu civarına, Fransız birlikleri ise Anadolu Yakasındaki Beşige Kumkale’ye çıkarma yapmışlardı. Bu suretle deniz mücadelesinde sonra “Çanakkale Savaşları” diye bilinen büyük mücadelenin kara savaşları evresi başlamış oldu. Bu çıkarma karşısında, 19.Tümen Kumandanlığı’na, Boğaz’a hâkim olan yüksek araziyi tehdit eden ve Yeni Zelandalılar ile Avustralyalılar’dan oluşan Anzak hücumunu durdurma görevi düştü.
25 Nisan sabahı 09.30’da donanma ateşiyle birlikte Seddülbahir’e çıkarma harekâtı başladı. Tekke Koyu, Ertuğrul Koyu, İkiz Koyu, Zığındere ve Sarıtepe altı, Morto Koyu’ndaki Eskihisarlık plajlarına saat 06.00’dan itibaren çıkarma yapan İngiliz Tümeninin karşısında sadece 26.Alay’ın bir bölükle takviyeli, Binbaşı Mahmut Sabri komutasındaki 3.Taburu vardı. Çıkarma kuvvetlerinin personel, silah ve cephane yönünden üstünlüğüne rağmen, sürekli ve isabetli Türk ateşiyle Ertuğrul Koyu’nda karaya çıkan grup eridi. İkiz Koyu’na çıkan İngiliz Birlikleri 7.Bölük komutanı Yüzbaşı Yusuf Kenan’ın inisiyatif kullanarak başlattığı taarruzla durduruldu. Ertuğrul Koyu’nu bir takım askeriyle savunan Ezine’li Yahya Çavuş, dillere destan kahramanlıklar göstererek çıkarmayı durdurmayı başardı.
Devamlı takviye alan İngilizler olmadan bir kıyı başı mevzii tutmak amacıyla Karacaoğlan, Aytepe ve Gözcübaba tepelerini ele geçirmeye çalıştılar. İngilizler inatla Aytepe’ye taarruz ettiler. Ertuğrul Koyu ve Gözcübaba Tepesi’ndeki krizi atlatan Yahya Çavuş toplayabildiği askerlerle Aytepe’yi saran düşman kuvvetlerine süngü hücumuna geçti. Ancak Aytepe düştü, Yahya Çavuş da siperlerine döndü.
Seddülbahir’deki harekât Ağustos 1915 ortalarına kadar çok kanlı geçen süngü hücumları ve karşı taarruzlarla devam eden, birinci-ikinci-üçüncü Kirte Muharebeleri, 1. Kerevizdere, Zığındere, 2. Kerevizdere ve Kirte Bağları Muharebeleri’nden sonra mevzi muharebesine dönüşmüştür.
Arıburnu’na çıkan Anzak birliklerine verilen görev Kabatepe’ye çıkmak, sol kanadı sağlama aldıktan sonra Türklerin ulaşımını kesmek için Maydos’a doğru ilerlemekti. Boğazın mustahkem kısmını zaptetmek için öncelikle o kısmın kara ve deniz bağlantılarını kesmek ve daha sonra müstahkem kısma Seddülbahir’e çıkan birliklerle beraber yüklenmekti. İngilizlerin iddiasına göre çıkarma araçları akıntının kuzeye doğru kaydığından Büyük ve Küçük Arıburnu bölgesine çıktılar. Bunlara ilk ateş bu kıyıkları gözetleyen iki manga tarafından açıldı. Donanma ateşi desteğiyle çıkarma hızını arttıran Anzak kuvvetleri Türk Birlikleri’ne büyük kayıplar verdirerek, çekilmek zorunda bıraktılar. 9.Tümen Komutanı Maydos’da bulunan 27.Alay’ı kıyıya çıkan Anzakları denize dökmekle görevlendirdi. Ordu ihtiyatında bulunan 19.Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal kendi inisiyatifiyle 57.Piyade Alayı ve bir dağ top bataryasıyla duruma müdahale etmek için Conk Bayırı’na doğru harekete geçti. Dağınık bir şekilde geri çekilmekte olan Türk gözetleme müfrezesi askerlerini 261 rakımlı tepede durdurup süngü taktırdı. Yetişen takviye birlikleriyle 261 rakımlı tepe üzerinden taarruz emretti. Taarruz emri şudur:”Ben size taarruz emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman içinde yerimize başka kuvvetler gelebilir, komutanlar hâkim olabilir”
Conkbayırı-Kocaçimentepe üzerinden yaptığı bu taarruzla Anzak birliklerini geri çekilmeye mecbur etmiştir. Bu sırada Yarbay Şefik Bey’in komutasındaki 27.Alay’ın güneyden yaptığı taarruz da başarılı olmuştur. Öğleden sonra 19.Tümen’in diğer iki alayı da “72. ve 77. Alaylar” İleri yanaştırarak, Seddülbahir’de olduğu gibi bu bölgede de düşmanın derinlikte ilerlemesi durdurulmuştur.

26 NİSAN 1915

İtilaf Donanması’nın Arıburnu ve Hisarlık mevkilerine yaptığı çıkarma, Türk piyadelerinin büyük çabaları sonucu püskürtüldü. Seddülbahir bölgesinde çıkarma harekâtı devam ediyordu. Benzer durumlar Kumkale’de Fransızlar’a karşı yapıldı. Fransızlar 26 Nisan akşamı Kumkale’den çekilerek Morto Koyu’na çıkarma yaptılar. Queen Elisabeth, Canopus ve Doris zırhlılarıTürk topçu tabyalarını bombardıman ederek, Seddülbahir’e yeni bir çıkarma girişiminde bulundular. İtilaf Donanması’nın bir kısmı Saros’ta toplandı.
Kurmay Yarbay Mustafa Kemal’in emrine 27. Alay da verildi. Ayrıca Anadolu yakasındaki 15. Kolordu’dan 33. ve 64. Alaylar da yarımadaya geçmek üzere yola çıkarıldı. Mustafa Kemal Arıburnu Cephesi Komutanı oldu. 19. Tümen ve Arıburnu Cephe Komutanı yaptığı taarruz planında Anzak birliklerini cepheden vurmayı esas aldı. Emrine verilen taze kuvvetlerle ilk hedef olan Bomba Sırtı, Boyun noktası, Merkeztepe çizgisine, ikinci hedef Haintepe eksenine olacak şekilde hazırlıklara başladı. Böylece Anzak birlikleri çıkış yerlerine sıkıştırılarak denize dökülecekti.

27 NİSAN 1915

Sahil kısmına sürülen Anzaklar’ın toparlanıp yeni bir taarruza kalkışmalarından önce, karşı bir taarruz gerçekleştirildi. Bugün yapılan muharebelerin çok önemli bir sonucu vardır: Küçük ölçüdeki dalgalanmalar dışında taraflar arasında oluşan savunma hatları, bundan sonraki muharebeler boyunca değişikliğe uğramayacaktır.
Kumkale’de Fransızlar kıyıya tutunabildiler. Ancak ilerleyemediler.
Türk uçaklarının yaptıkları keşiflerde 73 nakliye gemisi sayıldı.

28 NİSAN 1915

Lord Nelson zırhlısı Çanakkale şehir merkezini bombaladı, önemli tahribat meydana geldi. Çıkan yangınlar iki gün sürdü.
Seddülbahir bölgesinde İtilaf Devletleri’nin çıkarmadan sonra ilk cepheyi yarma denemesi yapıldı. Kirte Köyü’nün ele geçirilmesi planlandı, 9.Tümenin sıkı müdafaası sonucu başarılı olamadılar. Her iki taraf da büyük insan kaybına uğradı.
7.Tümen’e bağlı 19. ve 20.Alaylar Seddülbahir cephesini takviye ettiler. 1.Kirte muharebesi olarak adlandırılan bu savaş Türk zaferiyle sonuçlandı.

29 NİSAN 1915

İtilaf Donanması tarafından Maydos bombardıman edildi. İlk yanan bina yaralılarla dolu olan hastaneydi. Yangında bir çok Türk yaralısıyla birlikte 25 de İngiliz yaralısı yanarak öldü.
Kara harekâtının başarısızlığı ile ilgili haberler ilk kez Avustralya ve Yeni Zelanda basınında yer aldı. Bu haberler İngiltere’de başarısızlık olarak değil de başarı olarak yansıtıldı.

30 NİSAN 1915

19.Tümen ve Arıburnu Cephe Komutanı Kurmay Yarbay Mustafa Kemal Bey, savaş sırasında göstermiş olduğu faal ve fedakâr hizmetlerinden dolayı Padişah tarafından “Gümüş İmtiyaz Madalyası” ile ödüllendirildi.
Sultanhisar torpidobotu E2 İngiliz denizaltısını batırdı.

01 MAYIS 1915

Arıburnu kuvvetleri Komutanı Kurmay Yarbay Mustafa Kemal tüm hatlarda düşmanı denize dökmek için büyük bir taarruz başlattı. Arıburnu cephesinde Anzaklar geri püskürtülmelerine rağmen, çok fazla ilerleme kaydedilemedi. Akşam saatlerinde ara verilen taarruz gece yeniden başlatıldı. Türk askerleri kazandıkları mevzilerde konuşlanarak savunma düzenine geçtiler.
Fransız Joule denizaltısı mayına çarparak battı.
İtilaf devletleri uçakları Maydos’da bir hastaneyi bombaladılar.

02 MAYIS 1915

Türk ordusunun bir gün önceki genel taarruzuna karşılık, İtilaf Devletleri orduları da tüm cephelerde karşı taarruza geçti. Yeni kazandıkları mevzilerde henüz hazırlıksız olan Türk askerleri kahramanca direndiler. Düşman taarruzu öğle saatlerinde tıkandı.
Mareşal Liman Von Sanders her iki cephede de taarruza geçmeyi planlıyordu. Bu amaçla Anadolu yakasından ve Saros bölgesinden kaydırılan birlikleri her iki cepheye denk olarak sevk etti.
Beş Osmanlı tümeni de cepheye ulaşmıştı. İstanbul’dan gönderilen 15. ve 16. Tümenler de yoldaydı.

03 MAYIS 1915

İtilaf Devletleri çıkarma kuvvetlerinin bir kısmı, Seddülbahir’de Türk birliklerine karşı bazı başarılar elde ettiler. Karada tutunmaya başladılar. Arıburnu’nda ise durum Türk birliklerinin lehineydi. Mustafa Kemal bir mektupla Enver Paşa’yı cepheye davet etti.
İstanbul’dan gelen Liman Paşa’nın emriyle, tüm unsurlarıyla birlikte Seddülbahir bölgesinde cepheye sürüldü. Öğle saatlerine kadar süren çatışmalarda her iki taraf ta bir sonuç alamadı.
Anzak komutanı General William Birdwood, emrindeki iki tugayı takviye olarak Seddülbahir’e gönderdi. Ayrıca iki tugaylık İngiliz takviye kuvveti de Güney cephesine ulaştı.
Bir muhripten Kemikli Burnu’na çıkan küçük bir Anzak müfrezesi, buradaki telefon hatlarını tahrip etti.

04 MAYIS 1915

Güney cephesindeki çıkarmada Anadolu yakasından yapılan top atışları, Senegalli askerlerin artık cephe hattında tutulmasının zorlaşması, takviye birliklerinin henüz hepsinin gelememiş olması, komuta kademesini sıkıntıya sokuyordu.
İtilaf devletleri bir an evvel Alçıtepe’yi almak için, Türk askerleri de bir an evvel düşmanı denize dökmek için birbiri ardına taarruzlar düzenliyorlardı. Her iki taraf ta büyük kayıplar veriyordu.
100 kişilik bir Anzak birliği Kabatepe civarında karaya çıkmağa çalıştı. Osmanlı askerinin verdiği karşılıkla geri çekilmek zorunda kaldı.

05 MAYIS 1915

Çanakkale Savaşları ile ilgili Türk tarafında yeni düzenlemeler yapıldı. Buna göre:
-Kuzey Grubu Komutanlığına Esat Paşa,
-Güney Grubu Komutanlığına Weber Paşa getirildiler. Birliklerin durumları inceleyen Weber Paşa, uğranılan kayıplar nedeniyle savunma hattının Alçıtepe gerisine çekilmesini önerdi. Bu öneri şiddetle reddedildi.
Hamilton Alçıtepe’nin ele geçirilmesi için kapsamlı bir plan yaparak, Kirte bölgesinde büyük bir taarruz için hazırlıklarını tamamladı.

06 MAYIS 1915

Üç gün sürecek ve her iki taraftan da çok sayıda zayiata yol açacak olan İkinci Kirte Muharebesi başladı.
Müttefik kuvvetlerin Kirte Köyü’nü ele geçirmek için yaptıkları her hücum Türkler tarafından püskürtüldü.
İngiliz ve Fransızlar’ın başarısızlığı ile birlikte İkinci Kirte Muharebesi Türk üstünlüğü ile sonuçlandı.

07 MAYIS 1915

İkinci Kirte Muharebeleri tüm şiddetiyle sürdü. İtilaf Devletleri birlikleri planlarını uygulayamadı. Türk savunması yeni birliklerin katılmasıyla takviye edildi. Sayıları 28 tabura ulaşan İtilaf Devletleri taarruz gücü, nispeten az sayıdaki Türk askeri tarafından durduruldu.

08 MAYIS 1915

İkinci Kirte Savaşı sona erdi.
Türk tarafı çoğu hafif yaralı 2.000 civarında kayıp verdi.
İngilizler’in son hücumda Helles Burnu bölgesinde kaybettikleri 6.500 kişi ile birlikte, ilk günden beri toplam kayıpları 20.000’i aşmıştı. Churchill’in bu durum karşısında hala harekâtta ısrar etmesi üzerine İngiliz Deniz Kuvvetleri Komutanı Lord Fisher kendisine çıkışarak;”…kahrolası, Çanakkale hepimizin mezarı olacak!” demiştir.
25 Nisan’dan beri çıkarma harekâtının başarısız olduğuna dair haberler, Avustralya ve Yeni Zelanda basınında ilk kez gerçek şekliyle yer aldı.
Macar ve Alman gazeteciler, Türk karargâhını ziyaret etti.

09 MAYIS 1915

5. Ordu Menzil Müfettişliği Akbaş bölgesine taşındı.
İtilaf Devletleri’ne ait uçaklar, üzerinde Hilal-i Ahmer (Kızılay) işareti olan Akbaş Tekkesi hastane çadırlarını bombaladı. Enver Paşa Amerikan Büyükelçiliği aracılığı ile “İtilaf Devletleri’nin, savaş hukukuna aykırı hareketlerini sürdürmeleri halinde, sivil ve asker İngiliz esirlerine misillemede bulunulacağı” uyarısında bulundu.
Çeşitli cephe hatlarında karşılıklı taarruzlar devam etti.

10 MAYIS 1915

5. Ordu karargâhı, Gelibolu’dan Yalova Köyü’ne nakledildi.
Başkomutan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa, cepheyi teftiş etmek amacıyla Gelibolu Yarımadası’na hareket etti.
Arıburnu cephesinde küçük çaplı bir İngiliz taarruzu püskürtüldü.
E-14 İngiliz denizaltısı Gülcemal vapurunu vurdu. Vapur cepheye asker ve malzeme taşıyordu.

11 MAYIS 1915

Büyük bir taarruz için İstanbul’dan gönderilen takviye birlikler, yola çıktı. Bunların komutanlarından biri de Süleyman Askeri Bey’in kardeşi, Albay Hasan Askeri Bey’di.
Enver paşa cephede çeşitli ziyaret ve denetlemelerde bulundu. Esat Paşa ile birlikte Kemalyeri’nde Mustafa Kemal’i de ziyaret etti. Enver Paşa 5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders ile birlikte bir plan hazırlayarak, İngilizler’in denize dökülmeleri ve yarımadada imha edilmelerini amaçlayan bir “Genel Taarruz”a karar verdi.
Muavenet-i Milliye torpidobotuna tarihi görevi tebliğ edildi, hazırlıklara başladı.

12 MAYIS 1915

Muavenet-i Milliye son hazırlıklarını tamamladı. Torpido uzmanı Alman Yüzbaşı Rudolf Firle ve iki astı, Morto Koyu’nda bir keşif yaptılar. Akşam saatlerinde Muavenet-i Milliye’ye binerek geminin torpido timine katıldılar.
Gece yarısına doğru demir alan Muavenet-i Milliye, karanlıkta sessizce yola çıktı.
İngiliz İmplacable Zırhlısı Boğaz’ın Anadolu yakasındaki tabyaları bombaladı. Karşılık verilmesi üzerine yaralanıp geri çekilmek zorunda kaldı.

13 MAYIS 1915

Muavenet-i Milliye Morto Koyu’nda bulunan, İngiliz yüzen kalelerinden biri olan Goliath Zırhlısı’nı gece yarısı saat 01.15’te 3 torpil atışı ile batırdı. Bu olayda komutanları ile birlikte 500’den fazla İngiliz askeri hayatını kaybetti.
Goliath’ın batırılışı Çanakkale Savaşı’nın dönüm noktalarından biridir. İngilizlere “Düşmanımız madalyayı hak etti” dedirtmiştir. Onlara “Büyük savaş gemilerinin çekilmesi” talimatını verdirtmiştir.
5. Ordu karargâhına İstanbul’daki 1. Kolordu’ya bağlı takviye kuvvetlerinin gönderildiğine dair tebligat yapıldı. Bu birlik ertesi gün Kuzey Grubu emrine girecek, daha sonra 19 Mayıs Taarruzu’na katılacaktır.

14 MAYIS 1915

Bomba Sırtı muharebeleri yapıldı. İngilizler gece saat 01.30’dan itibaren Bomba Sırtı ve Cesarettepe’deki Türk siperlerine saldırdılar. Mustafa Kemal’in “Çanakkale Savaşı’nı kazandıran işte Türk askerindeki bu yüksek ruhtur” sözleriyle anlattığı bu çatışmalardır. Siperler arasındaki mesafe 8 metre kadardır. Savaşın en yoğun ve kanlı mücadelelerinden biri burada yaşanmıştır.
Kara harekâtına ilişkin olumsuz haberler Londra’da endişeye sebep oldu. Savaş Konseyi’nde konuşan Amiral Fisher, takviye birlik ve yeni bir taarruz talebi üzerine “Bu Çanakkale sersemliğine daha fazla dayanamayacağım” diyerek istifa etme sinyali verdi.

15 MAYIS 1915

Amiral Fisher istifa etti. Goliath’ın batırılışının fitilini ateşlediği istifa zincirine bir sonra Churchill eklenecektir.
İngiliz gemilerinin Boğaz’a girişi Türk topçusu tarafından engellendi. İngiliz Albion Zırhlısı yara aldı.

16 MAYIS 1915

Edirne Valisi Hacı Adil Bey, Gelibolu Mutasarrıfı Rıfat, Maydos Kaymakamı Rahmi, Keşan Kaymakamı, Gelibolu Jandarma Komutanı’nın oluşturduğu bir heyet 3. Kolordu Komutanı Esat Paşa ile birlikte Kemalyeri’nde Mustafa Kemal’i ziyaret etti.

17 MAYIS 1915

İngiltere Deniz Bakanı Winston Churchill görevinden istifa etti. Çıkan hükümet bunalımının yegâne sorumlusu olarak görüldüğünden, yeni kurulan hükümette görev almaması sağlandı.

18 MAYIS 1915

Kuzey Grubu sahasındaki Arıburnu bölgesinde saat 20.00’de İngilizler’e yönelik olarak dört tümenin katıldığı büyük bir taarruz emri, birliklere tebliğ edildi.
Uzun ve yorucu bir yolculuktan sonra cephe hattına ulaşan askerler, parça parça geldikçe, taarruza katılacak, taarruz sabaha karşı başlayacaktı.
Bu büyük taarruz öncesi Türk keşif uçakları düşmanın taarruza karşı hazırlık yaptıklarını rapor ettiler.

19 MAYIS 1915

Bir gün önce akşam saatlerinde tebligatı yapılan, hazırlıkları tamamlanan büyük taarruza seher vakti başlandı. Enver Paşa ve Liman Paşa’nın 11 Mayıs günü yapmış oldukları plan doğrultusunda gerçekleştirilen ve 42.000 kişilik bir kuvvetle Anzaklar’a yönelik olarak yapılan Arıburnu taarruzunda Türk birlikleri başarı elde edemediler. 19. 2. 5. ve 16. Tümenler büyük zayiata uğradılar. Bu taarruzda iki Türk uçağı da taarruza destek vermek için Müttefiklerin çıkarma gemilerini ve ordugâhını bombaladılar.
Türk tarafı bu taarruzda yaklaşık 10.000 zayiat verdi. Bu askerler İstanbul’dan takviye olarak gelen, çoğu öğrenci gençlerden oluşan, araziyi iyi tanımayan birliklerdi.
Osmanlı’da okuma –yazma oranının %3 olduğunu düşünürsek, yüksek tahsilli 10.000 gencin ne kadar değerli beyin gücü olduğunu daha iyi ve acı bir gerçek olarak idrak edebiliriz.
Bu taarruzda Türk ulusu geleceğini kaybetmiştir.

20 MAYIS 1915

İtalya, İtilaf devletleri safında savaşa katıldığını resmen ilan etti.
Arıburnu ve Seddülbahir’de İngilizler gece yarısı taarruza kalktı. Her iki cephede de Türk askerleri mukabil taarruzla düşmanı püskürtmeyi başardı.
Cephe gerisinde farklı ülkelerde savaşa dair yalan haberlerle mücadele devam ediyordu. 20 Mayıs günü Yunanistan kaynaklı bir haberde Türklerin Seddülbahir’de az bir kuvvetle küçük bir direniş gösterdiği yazıyordu.

21 MAYIS 1915

İngilizlerin 2650 tonluk Ben My Chree uçak gemisi Short 184 tipi iki deniz torpil uçağını da alarak harekâta destek amacıyla Çanakkale Boğazı önlerine geldi. Bu gemi güvertesinde pist bulunan ilk uçak gemisiydi. İlk defa Çanakkale’de kullanıldı. Toplam 5 uçak taşıyordu. Ark Royal adlı gezici bir havaalanı niteliğindeki uçak gemisi de Çanakkale’de görev yaptı.
Birleşik filoda Çanakkale’de toplam 12 uçak gemisi ve 6 balon gemisi görev yaptı. Diğer uçak gemileri uçakları vinç yardımıyla denize indiriyor, bu uçaklar denizden havalanıp yine denize iniyordu.

22 MAYIS 1915

Öğleden sonra Seddülbahir’de gemilerin de topçu ateşiyle desteklediği müttefik kuvvetler taarruzu tamamen durduruldu. Karşı taarruzla sahildeki siperlere kadar geri çekilmeye mecbur edildi.
Peleng-i Derya Gambotu bir müttefik denizaltısı tarafından batırıldı.
Gece Arıburnu’nda taarruza kalkan Anzak kuvvetleri geri püskürtüldü.

23 MAYIS 1915

Türk ve İtilaf Devletleri tarafları büyük miktarlara ulaşan ölülerini gömmek için bir ateşkes yapmaya ve geçici olarak savaşmamaya karar verdiler. Bu Çanakkale Kara Muharebelerinde o ana kadar verilen tek ara idi. Barış görüşmelerine Türk tarafından Ohri’li Kemal katıldı. İmzalanan anlaşma uyarınca ertesi gün belirli bir süre için iki taraf da ateş kesecekler ve ölülerini gömeceklerdi. Özellikle kuzey cephesinde uzun süredir aralıksız olarak dar bir alanda devam eden çatışmalar yüzünden binlerce asker ölü ve yaralı olarak çatışma bölgesinin içinde kalmıştı.

24 MAYIS 1915

Bir gün önce imzalanan ateşkes uyarınca silahlar sustu. Türk ve İtilaf Devletleri Birlikleri arasında sabah 09:30 ile 16:30 saatleri arasında geçerli olmak üzere yapılan ilk ateşkes yürürlüğe girdi.
Taraflar karşılıklı olarak cesetlerini toplayıp defnettiler. Bu her iki ordu askerlerinin birbirleriyle ilk karşılaşması ve görüşmesi oldu. Ateşkes süresinin dolmasıyla birlikte çatışmalar yeniden başladı.

25 MAYIS 1915

Çanakkale’de ki büyük İngiliz zırhlılarından Triumph Kabatepe açığında Binbaşı Otto Hershing komutasındaki Alman U21 denizaltısından atılan bir torpille batırıldı. İtilaf devletlerine büyük şok yaşatan bu saldırıyı siperlerdeki askerler adeta bir film izler gibi izlemişlerdi.
İngiliz Donanmasına ait E11 denizaltısı Çanakkale Boğazı’nı aşıp Marmara’ya girmiş ve Haliç önlerinde su yüzüne çıkmıştı. Bu beklenmeyen ve istenmeyen konuk en son tersanenin biraz açığında bulunan İstanbul adlı şilebi torpilleyerek geldiği gibi derin sulara dalıp kayboldu.

26 MAYIS 1915

Bir İngiliz keşif uçağı Alman denizaltısı U21’i havadan tespit edip bir süre takip etti. Silahsız olduğu için herhangi bir saldırıda bulunamadı.

27 MAYIS 1915

Alman U21 denizaltısı Triumph’dan iki gün sonra Seddülbahir önlerindeki Majestic zırhlısını attığı bir torpille batırdı. Majestic mürettebatından 40 kişi öldü. Bu ikinci saldırı sonrası tüm büyük zırhlılar çatışma bölgesinden uzaklaştırıldı. Bu olay İtilaf Devletleri askerlerinin üzerinde “arkalarında duran ana karalarını kaybettikleri” hissini bırakmıştır.
Türk uçaklarından propaganda içerikli beyannameler atıldı. İngilizce ve Fransızca olarak cephenin her iki yakasına atılan kâğıtlar, müttefik kuvvetlerin morallerini bozmaya ve içlerindeki Müslüman askerleri etkilemeye yönelikti.

28 MAYIS 1915

Kuzey cephesinde Anzak birlikleri Ağıldere bölgesinde taarruza geçti. İki gün süren yoğun taarruzlar Halit ve Rıza Tepesi Taarruzu olarak anılır. Gece Sazlıdere içinden girişilen Anzak hareketi baskın tarzında oldu. Bölgedeki süvari bölüğünden çıkarılan postalarla tutulan, Balık Sırtı olarak bilinen alandaki ileri iki Türk karakolu Anzaklar’ın kontrolüne geçti.
İki Türk uçağı keşif uçuşu yaptı. Limmi’deki gemiler ve Liman ağzına gerilen ağ ile ilgili rapor verdiler. Dönüşte güney cephesindeki Müttefik Kuvvetlere ait mevzilere iki bomba attılar.
Bir İngiliz uçağı Arıburnu bölgesinde keşif uçuşu yaptı.
İlk lağım Bomba Sırtı’nda Türkler tarafından patlatıldı.

29 MAYIS 1915

Ağıldere Bölgesi’ndeki çatışmalar devam etti. Müttefik Kuvvetleri Osmanlı Siperleri üzerine Latin Alfabesi ve bozuk bir Osmanlıca ile yazılmış propaganda bildirileri attılar.
İngiliz uçağı Akbaş Limanı’nda demirli Turgut Reis Zırhlısı’na bombalı saldırıda bulundu. Gemini orta tareti isabet aldı. Sekiz denizci Şehit oldu, 32 denizci yaralandı. Gemi İstanbul’a döndü.

30 MAYIS 1915

Ağıldere muharebesi olarak bilinen çatışmaların son günün de 45.Alay’ın 3.Tabur’u tarafından, kaybedilen siperler geri alındı. Bu çatışmalarda süvari bölüğünden Üsteğmen Halit ve Teğmen Rıza Şehit oldular. Büyük Anafarta Köyü’nde toprağa verildiler. Onların anısına Balık Sırtı Tepesi’nin adı Halit-Rıza Tepesi olarak değiştirildi.

31 MAYIS 1915

Müttefik Kuvvetlere ait bir uçak Maydos’da bulunan Hilal-i Ahmer Hastanesine hava taarruzunda bulundu. Bu durum protesto edildi.
Bir Anzak askerinin savaştan 93 yıl sonra müzayedeye çıkan günlüğünde, 31 Mayıs için yazdığı şu not dikkat çekicidir: “Türk gözlem istasyonunu havaya uçurduk. Ancak, sonuç berbat. Karşılıklı ateş hattımız şu ana kadar gördüğüm en tehlikeli derecede yakınlaştı. Bazı yerlerde aramızda 4-5 yarda var. Ben genelde bombaları attığımız yerlerde duruyorum. Süngülerimizle siperlerde Türklere müdahale edebilecek yakınlıktayız. Onların konuşmalarını duyabiliyorduk. İki bomba atarak onları susturduk. Çok ağır yaralandılar. Korkunç bir sesle Allah Allah diye bağırarak saldırıyorlar. Kayıplarımız çok fazla…”

01 HAZİRAN 1915

Büyük başarılar gösteren 19. Tümen Komutanı Mustafa Kemal Bey Albaylığa terfi ettirildi. Albay (Miralay) Mustafa Kemal, 5. Ordu Komutanı’na düşmanın Ağıldere bölgesinden saldırabileceğini söyledi. Bu konuda bazı önerilerde bulundu.
E-11 Denizaltısı İstanbul Yeşilköy civarında 700 yaralı taşıyan bir hastane gemisine saldırdı. Ancak isabet kaydedemedi. Hükümet olayı protesto etti.

02 HAZİRAN 1915

Hamilton, telgrafla Kitchener’den takviye istedi.
Gelibolu Yarımadası’ndaki Arıburnu ve Ağıldere Mevkileri tekrar Mustafa Kemal’in görev alanına dâhil edildi.
Anafartalar mıntıkasına ait Sazlıdere ve Anafarta Azmağı arasındaki mıntıka da 19. Tümen emrine verildi. Burada bulunan 45. Alay’ın 3. Taburu ile bir süvari bölüğü da tümen emrine girdi.
Yavuz’dan çıkarılan bir top Anadolu sahilinde Halileli tarafına yerleştirildi. Yüzbaşı Mehmet Efendi’nin 10,5’luk bataryası sökülerek, toplara tekerlek takıldı, cepheye sevkedildi.
Bir Alman denizaltısı Boğaz’a girerek Çanakkale’ye geldi.

03 HAZİRAN 1915

Lord Kitchener General Hamilton’a “Takviye kıtalarını gönderirsem, Çanakkale seferini bitireceğine kanaatin var mı?” diye sordu. Hamilton “Yarın genel taarruz yaptıracağım. Cevabımı bu taarruzdan sonra vereceğim.” Karşılığını verdi. Bu çelişik yargı ve değerlendirmeler İtilaf komutanlarının kafa karışıklığını ve başarıya inanmadıklarını göstermesi bakımlarından ilginçtir.
İngiliz Donanması’nın güçlü zırhlılarından Goliath’ı batıran Muavenet-i Milliye’nin 157 kişilik personeline madalyaları verildi.

04 HAZİRAN 1915

3. Kirte Muharebesi başladı.
İngiliz kuvvetleri Kirte Köyü’ne doğru 3. kez harekete geçtiler.
Türk hatlarını savunan 9. ve 12. Tümenlere karşı birkaç tümenlik kuvvet göndermişlerdi. Donanma da Türk siperlerini bombardımana tabi tutarakbu taarruza destek verdi. Türk birlikleri çok zor durumda kaldılar. Ancak saat 20.00 civarında bütün hücumlar püskürtülmüş, cephe tekrar istikrara kavuşturulmuştu.
Bu muharebede İngilizlerin 4,500, Fransızların 2.000 kişilik zayiatına karşılık Türkler 3 subay ve 49 er şehit, 62 subay ve 4.900 er yaralı olarak zayiat vermişlerdir.
3. Kirte savaşı da Türklerin üstünlüğü ile sonuçlanmıştır.
Arıburnu’nda da asıl taarruzu gizlemek ve 5. Ordu ihtiyatlarının Seddülbahir’e kaydırılmasını engellemek amacıyla 3 Haziran’da gece 23.30’da şiddetli topçu bombardımanı yapıldı. Hem karadan hem denizden Türk siperleri altüst edilip barınılamaz hale getirildi.
4 Haziran’da saat 3.30’da da 16. ve 19. Tümenler cephelerinden İngiliz piyadeleri taarruza geçti. Aldatma niteliğindeki bu taarruzda İngilizler 19. Tümen 57. Alay’ın sağ kanadındaki 31 ve 32 numaralı siperlerine girdiler.

05 HAZİRAN 1915

57. Alay’ın sağ yanında bulunan 27. Alay Komutanı Binbaşı Mehmet Şefik 3 erden oluşan bir bomba timi kurarak siperlere girmiş olan İngilizleri el bombalarıyla yok etmeyi başardı. 3. Tabur 4. Bölüğünü ileri sürerek düşman cesetleriyle dolu 31 no’lu siperi geri aldı. 57. Alay’ın da taarruza katılmasıyla saat 07.50’de 32 no’lu siper de geri alındı.
Dâhiliye Nazırı Talat Paşa, Edirne Valisi Hacı Adil Bey, Dr. Nazım ve İsmail Canpulat Beyler Kemalyeri’ndeki karargâhında Esat Paşa’yı ziyaret ettiler. Savaş hakkında bilgi aldılar.
Ezineli Yahya Çavuş Zığındere bölgesinde İngilizler’e karşı yapılan süngü hücumunda şehit oldu. 3. Kirte Muharebeleri’nin ikinci gününde Türk tarafının kaybı 3.459 kişiydi.

06 HAZİRAN 1915

Türk uçakları itilaf mevzilerini bombaladı. Uçakların bakımı için hava harekatına 13 gün ara verildi. Türkler tarafından 10.000 kopya yapılarak itilaf ordusu siperlerine propaganda bildirileri atıldı.
Sir İan Hamilton Lord Kitchener’e destek kuvvet gönderildiği takdirde başarılı olacağını bildirdi.
Gün içinde her iki tarafın askerleri taarruz ve karşı taarruzlar sonucunda bitkin düştüler.
3. Kirte Muharebeleri olarak anılacak bu savaşlar sonunda, Fransızlar 2.000, İngilizler 6.000, Türkler 9.000 zayiat vermiştir. Siper hatlarında ise ufak tefek değişiklikler dışında bir ilerleme sağlanamamıştır.

07 HAZİRAN 1915

İngiltere’de Çanakkale Komitesi adıyla bir kurul oluşturuldu. Amacı Çanakkale savaşıyla ilgili gelişmeleri ve özellikle bu cephede yapılan hata ve ihmalleri araştırmaktı. Komite Çanakkale’ye takviye kuvvetler gönderilmesini kabul etti.
19. Tümen Komutanı Albay Mustafa Kemal Esat Paşa’yı ziyaret etti. Savaş hakkında bilgi vererek cephane talebinde bulundu.
5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders, hala Saros-Bolayır bölgesiyle Asya Grubu bölgesinden kuşku duymaktadır. Fırsat buldukça buraları titizlikle takviye etmektedir.

08 HAZİRAN 1915

Gözetleme yerinden dürbünle düşman cephesini gözetleyen Esat Paşa siperlerin bir kısmında sırıkların sağa sola sallandıklarını gördü. Ele geçirilen bir örnek incelenince, siper içinden dışarıyı gözetlemek için imal edilmiş bir çeşit periskop olduğu görüldü. Tüek askerleri için de bunların imal edilmesi talimatı verildi.

09 HAZİRAN 1915

19. Tümen Komutanı Albay Mustafa Kemal Bey, bağlı bulunduğu Kuzey Grubu Komutanı Esat Paşa’yı kesin bir kararlılıkla ve net bir şekilde ikaz ederek “Düşman ilk malik olacağı fazla kuvvetlerini Ağıldere’ye nakledecektir” dedi.
Marmara Denizi’ne geçen denizaltıların bazı kayıklar üzerine yanaşıp yüklerini kontrol ettikleri anlaşılınca, bu tür kayıklara el bombaları ile tahrip edecek denizci personeli yetiştirildi. Bir denizaltının bu takalardan birinin saldırısına uğraması üzerine, düşman bu uygulamalardan vaz geçti.

10 HAZİRAN 1915

1. Osmanlı Piyade Tümeni, 15. Kolordu bölgesindeki yerlerine intikal işlemlerini tamamladı.
Esat Paşa ve Kurmay Başkanı, 19. Tümen Karargâhı’nı ziyarete geldi. Ağıldere bölgesi tümenin sorumluluk alanından çıkarıldı.
Cephenin her iki tarafında da tıbbi malzeme sıkıntıları yaşanmağa başlandı.
İngiliz yüzbaşısı C. Boyle komutasındaki E-14 Denizaltısı Çanakkale Boğazı’nı geçip Şarköy önlerine geldi.

11 HAZİRAN 1915

Geçici Kurmay Başkanı Selahaddin Adil Bey, Güney Grubu cephesinin 3 tümenle tutulması gereğine Weber Paşa’yı ikna etti. Buna göre sağ kanatta 11. Tümen ve 5. Tümenin bir kısım kıtaları, orta kısımda 7. Tümen, sol kanatta da 2. Tümen, mevzileri almağa başladılar. Cephe ferahlamıştı. Bölgedeki 3., 9., 1. ve 12. Tümen grup emrinde ihtiyat olarak görevlendirildi. 15. Tümen ordu emrine gönderildi.

12 HAZİRAN 1915

Başkomutan Vekili Enver Paşa, Liman Von Sanders’in takviye talebine; “Politik durum 5. Ordu’ya yeni bir kuvvet gönderilmesine uygun değildir. İkmal erlerini ordunun ihtiyacını fazlasıyla karşılamak üzere göndereceğim. Düşmanın da son zayiatlardan sonra vakit kazanmaya ihtiyacı var. Anadolu’daki tümenlerle diğer tümenlerin değiştirilmesi mümkün olabilir. 2. Kolordu’yu da sizin emrinize tümüyle verebilirim.” Cevabını verdi.
Kerevizdere muharebelerinde kullanılmak üzere Midilli Limanı’ndaki Ben My Chree uçak gemisine 250 beygir gücünde Sunbeam motoru ile donatılmış 3 Short uçağı, Albay Sykes komutasında getirildi.
8 Haziran’da Güney Grubu Kurmay Başkanı Yarbay Von Thauvenay ordu komutanlığından İstanbul’a dönme emri almıştı. Yerine Kurmay Binbaşı Hüseyin Selahattin atanmıştı. O görevine başlayıncaya kadar yerine kurmay başkanlığına vekâlet eden Selahaddin Adil Bey beş günlük geçici görev süresi içinde çok olumlu işler başarmış, cepheyi ferahlatmıştı. İkinci Kirte Savaşı’ndan sonra girişilen birliklere düzen verme işi, Üçüncü Kirte Savaşının başlangıcına kadar halledilemediği halde, bir Türk Kurmay Başkanının geçici bir görev süresi içinde arzulanan düzeni sağlaması, dikkat çekici ve takdir edilecek bir başarıdır.

13 HAZİRAN 1915

Güney Grubu’na yeni kurmay Başkanı Hüseyin Selahattin geldi ve görevine başladı. 5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders, Enver Paşa’ya yazdığı cevapta özetle, yeni kuvvetler gelmeden muharebe alanından hiçbir kuvvetin ayrılmasına taraftar olmadığını açıkladı.

14 HAZİRAN 1915

Fransız komutan Gerraud yeni yapılacak büyük bir taarruzun Seddülbahir ve Anadolu sahilinde değil, Anzak cephesinden yapılmasının uygun olacağını bir raporla karargâha bildirdi.

15 HAZİRAN 1915

Winston Churchill, Lord Kitchener’e gönderdiği mektubu ile, söz konusu büyük taarruz için Çanakkale’ye mümkün olduğu kadar fazla kuvvet gönderilmesini istedi.
Sir İan Hamilton güneyde taarruz yapılması için hazırlıklara başlanmasını istedi. 3. Kirte Muharebesi’nden yeni çıkan 8. Kolordu ve Fransız kıtaları, yeniden mücadeleye başladılar. Ancak bir başarı elde edilemedi.
Türkler’in dikkati General Birdwood’un cephesinden güneye çevrildi.

16 HAZİRAN 1915

Türkler Kirte sektöründe elden çıkan siperlerini geri almak amacıyla, topçu ve makineli tüfek ateşi desteğinde bir karşı taarruz yaptılar.
İngilizler 1. Royal Dublin kıtasıyla, Türklerden almış oldukları siperleri takviye ettiler.
Türkler İngilizler’i püskürttüler.

17 HAZİRAN 1915

Arıburnu’nda Türk siperleri üstünde keşif uçuşu yapan bir İngiliz uçağı topçu ateşiyle vuruldu. Siperlerin gerisine düştü.
Türk-Alman uçakları tarafından yapılan keşifte, Bozcaada’da bulunan havaalanında 16 1uçak, 1 büyük hangar ve 18 uçak çadırı tespit edildi.

18HAZİRAN 1915

Seddülbahir bölgesindeki 2. Tümen cephesinde çarpışmalar arttı. Gece gündüz devam eden şiddetli bir topçu ateşi başladı.
Anafartalar Bölgesi Komutanlığı’na Wilmer adında Alman komutan atandı.
E-14 Denizaltısı Kütahya gemisine bir saldırı düzenledi, fakat başarılı olamadı.

19 HAZİRAN 1915

Güney Grubu komutanı Weber Paşa, birliklerin savunmalarını, muhabere hizmetini, ulaşım işlerini düzenledi. Salimbey Çiftliği’nden tümenlerine gönderdiği emir ve bu emre bağlı yönergeyle düşman uçaklarına karşı nasıl ateş edilmesi gerektiğini bildirdi. “Düşman uçaklarının, hiç olmazsa serbestçe dolaşmalarına engel olmak için, gündüzleri tümeninizden, civardaki hâkim bir-iki noktaya en az, mevcutlu birer takım kuvvetinde iyi nişancılardan kurulu birer kıta koyarak, bunlarla uçaklara ateş edilerek, sonucun bildirilmesi rica olunur.”

20 HAZİRAN 1915

Liman Von Sanders, Amiral Souchon’a çektiği telgrafla, “Düşman savaş gemileri Alman denizaltılarının görünmesinden önceki zamanlarda olduğu gibi, ateşleriyle faaliyetlerini artırıyor” bilgisini geçti.
İtilaf Donanması gün doğarken şiddetli bir bombardımana başladı. Bu şiddetli ateş altında altüst olan Kerevizdere’deki Türk siperleri onarılması imkânsız hale geldi.
Fransızlar öğle üzeri başlayan şiddetli bir topçu ateşinden sonra, 2. Tümen’in sağ kanadına karşı bir taarruz girişiminde bulundu. Türk mevzilerinden açılan ateş karşısında siperlerine sığındılar.

21 HAZİRAN 1915

Kerevizdere mevkiinde Türk birlikleri ile Fransızlar arasında, 1. Kerevizdere Muharebesi yapıldı. Bu mevkie yapılan Fransız taarruzu Türk birliklerinin büyük direnişi ile karşılaştı ve şiddetle püskürtüldü.
Osmanlı istihbaratı, İtilaf Devletleri’nin Çanakkale’de boğucu gazlar ihtiva eden kimyasal silah kullandıkları yönünde bir bilgi aldı.
Akşama kadar savaş şiddetli taarruz ve karşı taarruzlarla devam etti. Türk tarafında cephane eksikliği kendini hissettirdi. 12. Tümen birliklerinin önemli bir kısmı 2. Tümen’i takviye etti. 15. Tümen yarımadadan ayrıldı.

22 HAZİRAN 1915

Seddülbahir bölgesinde 83 rakımlı tepe için çatışmalar devam etti. Sonuçta cephe biraz doğuya kırıldı. Bütün sol kanat cephesinde düşmanla burun buruna gelindi. Düşmanın cepheyi yarma girişimi sonuçsuz bırakıldı. Kerevizdere’ye hâkim sırtlar elden çıkarılmadı. Bu taarruza İngilizler hafif bir biçimde katıldı. 7. ve 9. Tümen cephesine yaptıkları bazı ufak taarruzlar da kolayca geri atıldı.
E-12 Denizaltısı cephane taşıyan Peyk-i Şevket gemisine saldırdı. Arızadan dolayı başarılı olamadı.

23 HAZİRAN 1915

Kerevizdere’deki Fransız tali saldırıları bir sonuç vermedi.

24 HAZİRAN 1915

E-14 Denizaltısı herhangi bir hedef ile karşılaşmadan E-12’yi beklemeye başladı. E-12 ile E-14 Marmara’da buluştu.
E-12 sülfür yüklü bir gemiyi batırdı.

25 HAZİRAN 1915

İstanbul’dan Çanakkale’ye bir uçak bölüğü gönderildi. Muharebelerin sonlarına doğru da Almanya’dan gelen uçaklarla, Türk hava kuvvetlerindeki uçak sayısı 20’ye çıktı.
İstanbul’dan gönderilen bir Türk uçağı Arıburnu’ndaki düşman birliklerinin üzerine İngilizce yazılmış bildiriler attı.
19. Tümen Komutanı Albay Mustafa Kemal, Esat Paşa’nın Kemalyeri’ndeki karargâhına gitti. Akşamüstü Esat Paşa ile birlikte 57. Alay cephesi teftiş edildi.
E12 Denizaltısı Haliç 1 gemisini batırdı. Haliç 3 karaya oturdu.

26 HAZİRAN 1915

11. Tümen Komutanı Albay Refet Bey Zığındere Muharebesi’nden iki gün önce143 rakımlı tepeden saat 10.00’da gönderdiği 13 numaralı tümen emriyle, birliklerinin muharebeye hazırlık derecesini artırmaya çalıştı. Tümenin savunmasını ayrıntılı bir şekilde düzenledi.
Sabahleyin Türk uçakları teknik sorunları olmasına rağmen düşman ordugâhlarını bombaladı. Aynı zamanda İngiliz birliklerinin üzerine Hintçe, Arapça, İngilizce ve Fransızca, teslim olmalarını öneren bildiriler atıldı.

27 HAZİRAN 1915

21 Haziran’da kazanılan kısmi başarılar üzerine, Hamilton saldırıya devam etmek ve ilerlemek istiyordu. Bu amaçla 28 Haziran’da Zığındere’ye saldırılmasını istiyordu. Topçular ancak bugün saldırıya hazır olabildiler.
Sir İan Hamilton Ağustos’taki taarruz planı için Suvla Limanı’nın kuzeyine çıkarma yapmaya karar verdi.

28 HAZİRAN 1915

Güney Grubu aldığı takviyelerle Zığındere Muharebeleri öncesinde 45 piyade taburu, 3 süvari bölüğü, çeşitli çap ve ağırlıkta top ve makineli tüfekten oluşan bir güç olmuştu.
Cephe 3 tümenle tutulmuştu. Bunlar sağdan sola doğru 11. 7. ve 12. Tümenlerdi.
İtilaf kuvvetleri Zığındere yönünde yoğun saldırıya geçtiler. Türk birlikleri ile şiddetli çarpışmalar oldu. 5 Temmuz’a kadar sürecek olan bu mücadeleler Zığındere Muharebeleri olarak adlandırılır.
Saat 02.00’de başlayan bombardıman sabaha kadar sürdü. Saat 09.00’dan itibaren İngiliz kara ve deniz topları gittikçe artan bir şiddetle cepheden ve yandan Türk siperlerini altına almaya başladılar. Bu gün İngiliz topçusu, mevcut cephanenin üçte birini harcadı.
Saat 11.00’de tüm 11. Tümen cephesinde İngiliz taarruzu başladı. Osmanlı sol kanadında gelişen İngiliz taarruzu, 11. Tümen komutanının sert tedbirleriyle durduruldu. Karşı taarruzlar bütün gece sürdürüldü. Fakat İngilizlerin ele geçirdiği siperler geri alınamadı.
Bugünkü İngiliz başarısı bugüne kadarki en büyük başarılarıydı. Triyandafil Çiftliği’ne kadar uzanarak Türk sağ kanadını tehlikeye düşürdüler. Güney Grup Komutanlığı’nı da kuşkuya sevk ettiler.

29 HAZİRAN 1915

2. Kolordu Komutanı Faik Paşa’nın istediği görev, Güney Grubu Sağ ve Orta Kesim Kumandanlığı olarak verildi. 2. Kolordu 1. Tümen Komutanı Yarbay Cafer Tayyar taarruz komutanı olarak atandı.
Karşı taarruzlarda ön hatlarda bulunan birlikler, birbirine karışmış durumda, düzensiz bir şekilde savunmada kalmak zorunda kaldılar. 1. Tümen 71. Alayı’nın 1. Taburu, 127. Alay’ın 1. Taburu, 124. Alay ve 17. Mürettep Alay’ın baskın şeklinde yaptıkları taarruzlarda beklenen başarı elde edilemedi.
İngilizler Türkler’in bir gece önce ele geçirdiği siperlere taarruz ederek bu siperleri ele geçirdiler. Yapılan karşı taarruz ve bomba hücumlarıyla İngilizler geri atıldı.

30 HAZİRAN 1915

Sabah 04.30’da verilen emirle ulaşılan hatlarda savunmaya geçildi. Güneş doğmadan önce siper kazarak mevziler güçlendirildi.
Güney Grubu sol kanadında 12. Tümen bölgesinden bir kısım Fransız ve İngiliz birlikleri şiddetli topçu ve bomba atanların desteğiyle taarruz etti. 12. Tümen kahramanca direnerek bunları geri püskürttü. 83 rakımlı tepe birkaç defa el değiştirdi. Sonunda Kanlı dere tarafı Türkler’in, Kerevizdere tarafı Fransız ve İngilizler’in elinde kaldı.
Fransız Generali Geraud, bir seyyar hastanedeki yaralıları ziyarete giderken, Türk bataryalarından atılan bir mermi geçtikleri yola düştü. General’in sağ kolu koptu, iki bacağı da kırıldı. Yerine geçici olarak kıdemli tümen komutanı General Bailloud getirildi.
Esat Paşa, Başkumandan Vekili Enver Paşa, Şehzade Faruk Efendi, İstanbul Mebusu Hüseyin Cahit Bey, cepheyi ziyaret ettiler.19. Tümen karargâhına gittiler.
Nara’da bir denizaltı engel ağı kurulması çalışmalarına başlandı.
Liman Von Sanders Amiral Souchon’a son durum hakkındaki gözlemlerini anlatan bir telgraf çekti.
Enver Paşa, 12. Tümen cephesinde cereyan eden savaşları Alçıtepe’den izledi. 12. Tümen’e olan itimadını açıkladı.
İngiliz E-7 Denizaltısı Çanakkale Boğazı’nı geçip Gelibolu önlerine geldi.

01 TEMMUZ 1915

E-4 Denizaltısı Marmara Adası batısında Yadigâr-ı Millet muhribini torpilledi.
Kanlı çarpışmalara sahne olan Zığındere Muharebeleri devam etti. Yeterli topçu desteğinden yoksun Türk askerleri önemli kayıplar verdi. Akşama kadar taarruzlar yenilenerek devam etti. Liman Von Sanders’in emriyle sürdürülen bu taarruzlarda adeta Mehmetçik kıyımı yaşandı. Bir Gurkha müfrezesi gördüğü manzarayı şu sözlerle anlatmıştır; “Cephe ilerisi cesetlerle adeta halı gibi örtülmüştü.”

02 TEMMUZ 1915

İngiliz E-7 Denizaltısı Bülbül römorkörünü ve personelini tahliye ettikten sonra Ceylan-ı Bahir gemisini batırdı.
4. Tümen’in topçu alayı uzun bir yürüyüşten sonra Zığındere Savaşları’nın devam ettiği Güney Grubu’na geldi. Türkler Gurkha taburu tarafından tutulan J-12 siperleriyle, henüz tamamlanmamış olan Royal Inniskilling birliği tarafından tutulan siperlerin bir kısmına şiddetli bir taarruz yönelttiler. İngiliz birlikleri siperlerden atıldı. Savunmaya geçilmesi emriyle taarruz durduruldu.

03 TEMMUZ 1915

Osmanlı sahil bataryaları Seddülbahir’de, düşman topçu kıtalarını, uçak hangarlarını bombaladı.
Zığındere’de kanlı çarpışmalar devam etti.
4. Tümen ile 12. Tümen yer değiştirdi.
Gelibolu Yarımadası’na geçmeye başlayan 3. Tümen Alibey Çiftliği’nde yerini aldı.(saat 06.00)
5. Tümen Behramlı Köyü’nün kuzeybatısındaki Kumdere başlangıcındaki derecikte toplandı.
U-21 Denizaltısı Haliç’ten çıkmak için demir aldı.
Güney Grubu Komutanlığı’na Asya Grubu Komutanı Mirliva Mehmet Ali Paşa getirildi.

04 TEMMUZ 1915

Sağ kanatta Zığındere’nin her iki yanında olan düşmana, Mirliva Mehmet Ali Paşa komutasındaki 3. ve 5. Tümenler tarafından taarruz edildi. Çarpışmalar gün boyu devam etti.
U-21 Denizaltısı Çanakkale Boğazı’ndan çıktı. Tekke Burnu kuzey batısında karaya asker ve malzeme çıkarmakta olan Carthage (Kartaj) gemisini batırdı.
İngiliz E-7 Denizaltısı arızalandı.

05 TEMMUZ 1915

Mehmet Ali Paşa Zığındere’den Seddülbahir yönüne İngiliz kuvvetlerine bir saldırı başlattı. İngiliz kuvvetlerinin ilerleyişi durdu. Her iki taraf ta savunma düzenine geçtiler.
Zığındere Muharebeleri sona ermiş oldu.
Çanakkale savaşları içinde en ağır zayiat bu savaşta verilmiştir. 28 Haziran 5 Temmuz arasındaki bu muharebelerde Türkler’in toplam zayiatı 16.000 Mehmetçik’tir.
Turgut Reis, Kilye önlerinden atış yaparken, baş taret topunun namlusu parçalandı. 4 er şehit oldu, 31 er de yaralandı. Gemi hemen İstanbul’a hareket etti.
Türk topçusu Seddülbahir’deki İngiliz mevzilerine şiddetli ateş açtı.

06 TEMMUZ 1915

26 hastanedeki toplam yaralı sayısı, 11.700’e ulaştı.
Türk Tayyare Bölüğü’nün aylardır devam eden uçuşları kısa bir süre durdu. Bu bölük Başkomutan Vekili Enver Paşa tarafından 5. Ordu emrine verildi.
E-7 Denizaltısı Biga adlı gemiye saldırdı, başarılı olamadı.
2. Ordu Komutanı Vehip Paşa, Güney Grubu Komutanlığı’na atandı. 2. Ordu azar azar Güney Grubu bölgesine nakledilirken, eşdeğer kolordular da Güney Grubu’ndan yarımada dışına taşındı.

07 TEMMUZ 1915

General Hamilton Lord Kitchener’a ikmal işlerinden endişe duyduğunu belirten bir mesaj çekti.
E-7 Denizaltısı Tekirdağ açıklarında Nusrat vapurunu bombaladı.

08 TEMMUZ 1915

Zığındere’de iki taraf arasında kalan cesetlerin gömülmesi için Türkler 4-5 saatlik bir ateşkes teklif etti. İngilizler reddetti. Hâlbuki 23 Mayıs’ta onlar teklif etmiş, biz kabul etmiştik.
Liman Von Sanders Güney Grubu Komutanı Weber Paşa’yı görevden aldı.
Öğleden evvel bir düşman tayyaresi Gelibolu kasabasına 3 bomba attı. Önemli bir hasar veremedi.

09 TEMMUZ 1915

2. Ordu Komutanı Vehip Paşa, Güney Grubu’na gelerek komutayı Weber Paşa’dan devraldı. Kuzey Grubu Komutanı Esat Paşa’nın kardeşi olan Vehip Paşa, doğrudan Enver Paşa’ya bağlı olarak görev yapacaktır. Weber şöyle bir veda mesajı yayınlayarak ayrıldı: “Kanımca pek büyük, yüceltilmeye layık askeri değeri haiz olan, cesur ve fedakar Türk Ordusu’yla Seddülbahir önlerinde yaptığım muharebelerin, askerlik hayatımın en kutsal ve değerli anılarını teşkil edeceğini bildiririm.”

10 TEMMUZ 1915

Seddülbahir bölgesinde Osmanlı kuvvetleri, yeni kuvvetlerle takviye edildi.
12. Tümen Bolayır İskelesi yakınlarında çadırlı ordugâh kurdu. 35. Alay da birkaç gün sonra gelerek tümenin savaş düzenini tamamladı. 36. Alay’ın bir taburu Saros Körfezi giriş gözetlemesi görevine ayrıldı.
E-7 Denizaltısı Bandırma’da Biga adlı vapura saldırıp batırdı.

11 TEMMUZ 1915

Güney Grup Komutanı Mirliva Vehip Paşa, Güney Grubu Kuvvetleri arasında yeni görev ve sorumluluk alanlarını belirledi. Buna göre:
14. Kolordu Güney Grubu’nun birinci bölgesini alıyordu.
4. ve 7. Tümenler şimdilik Gruba bağlanarak ikinci bölgede kalıyordu.
1. ve 2. bölgeler arasında Kirte güneyinden geçen dere de ara hattı oluşturuyordu.
Taraflar Zığındere Muharebeleri sırasında oldukça hırpalanmışlar, yorgun düşmüşlerdi. Aradan geçen 6 günlük sürede yaralarını sardılar. Yeni düzenlemeler yaptılar, yeni taarruzlara hazırlandılar.

12 TEMMUZ 1915

General Hamilton’un emriyle Çanakkale Cephesi’nde Seddülbahir’deki Fransız kuvvetleri, Kerevizdere’den saldırıya geçti. İkinci Kerevizdere Muharebesi olarak anılan bu çarpışmalar iki gün sürdü.
Bütün cephede saat 04.30’dan itibaren İtilaf Devletleri, karadan ve denizden topçularıyla, havadan 14 uçakla Türk mevzilerini dövmeye başladılar. 07.30’da da taarruz başladı. 7. Osmanlı Tümeni’nin cephesine İngilizler’in yaptığı taarruzlar geri atıldı. Fransızlar bir kısım arazi üzerinde ilerlemeyi başardılar, tutundular. 12 Temmuz taarruzlarında Hamilton’un günlüğündeki notlara göre, “170 ile 360 metrelik bir derinlikte arazi kazancı sağlandı.”

13 TEMMUZ 1915

İkinci Kerevizdere Muharebeleri sona erdi. Osmanlı tümenleri bu iki gün içersinde 9.500 civarında zayiat verdiler.
5. Kolordu Komutanı Mirliva Fevzi Paşa (Çakmak) kolordusuyla cepheye intikal etti. Kurmay Başkanı olan Alman Albayı Albred’in görev üstlenmemesini istemesine rağmen savaşa girdi.
İngiliz ve Fransızlar’ın Alçıtepe’ye ulaşmak özlemiyle giriştikleri taarruzlar sonucu, kendi verdikleri rakamlara göre, İngilizler 7.700, Fransızlar 4.600 insan kaybettiler.
İkdam Gazetesi’nde Bombasırtı ile ilgili haber yayınlandı.
İan Hamilton İngiltere’den 15.000 atımlık obüs tahrip danesi ile 40.000 mermi yollanmasını istedi.

14 TEMMUZ 1915

Karabiga bombalandı. Akbaş’ta bulunan Kızılay’a ait Gülnihal Hastane gemisiyle Şirket-i Hayriye’nin hasta ve yaralı taşıyan 60 ve 63 numaralı gemileri Kızılay bayrağı taşımalarına rağmen bombalandılar.
İngiliz Deniz Tugayı’ndan Drake Taburu cephenin orta kesimindeki gediği tıkadı. Cepheyi kendileri bakımından güvenilir bir duruma getirdi. 155. Tugay İngiliz Deniz Tugayı ile değiştirildi. 52. Tümen’in kalanı iki gün içinde değiştirilerek kolordu ihtiyatına alındı.

15 TEMMUZ 1915

5. Ordu Komutanı General Otto Liman Von Sanders, Esat Paşa’nın karargâhına geldi.
İngiliz monitörleri Çanakkale cephesine geldi.

16 TEMMUZ 1915

Almanya’dan Çanakkale cephesi için alınan 3 adet Rumpler B-1 tipi uçak aralarda birkaç inişle, uçarak İstanbul’a ulaştı.
Gazeteci, yazar ve şairlerden oluşan edebiyatçı heyeti savaş alanını ziyaret etmek üzere İstanbul’dan Çanakkale’ye geldi. Hamdullah Suphi, Ahmet Ağaoğlu, Ali Canip, Ömer Seyfettin, Mehmet Emin Yurdakul, İbrahim Alâeddin Gövsa, Hakkı Süha, Enis Behiç Koryürek’in de içinde bulunduğu heyet, 5. Ordu ve 3. Kolordu karargâhlarını ziyaret etti. Arıburnu ve Seddülbahir harp bölgelerini gezdi.

17 TEMMUZ 1915

Gelibolu Yarımadası’ndaki Havuzlar mevkiinde bir hastane bombalandı. 19. Tümen’e ait bir sıhhiye bölüğü bombalandı.
Gelibolu Kaymakamı Süreyya Bey ve Maydos Kaymakamı Rahmi Bey 19. Tümen Karargâhı’nda Albay Mustafa Kemal’i ziyaret etti ve geceyi karargâhta geçirdiler.
Savaş Konseyi tarafından İtilaf Donanması Komutanlığı’na ne kadar insan, hayvan, araç ve malzemenin, hangi günde karaya çıkarılması lazım geldiğini gösteren cetveller gönderildi.

18 TEMMUZ 1915

Liman Von Sanders Esat Paşa’yı ziyaret ederek, Paşa’nın Ferikliğini bildirdi.
Saros Grubu bölgesi 4 sahil gözetleme mıntıkasına ayrıldı. İmroz Adası Kefalos Koyu’nda demirli bir yatta bulunan General Hamilton’un karargâhına, Deniz Yüzbaşı Hüseyin’in kılavuzluğunu yaptığı Osmanlı 1. Uçak Bölüğü hava saldırısında bulundu. Bölük hiç kayıp vermeden Galata’daki üssüne geri döndü.

19 TEMMUZ 1915

Albay Mustafa Kemal, Kurmay Başkanı İzzettin Bey’le birlikte öğleden sonra, 3. Kolordu Karargâhı’nın bulunduğu Kemalyeri’ne geldi. Veliaht Yusuf İzzettin Efendi’yi karşılama töreninde bulundu. Akşam yemeğini Kemalyeri’nde yediler. Tekrar 19. Tümen Karargâhı’na döndüler.

20 TEMMUZ 1915

Marmara’ya girmeyi başaran denizaltılar yüzünden İzmit Körfezi ve İstanbul’da önemli yerlere mantelli toplar yerleştirildi. Ayrıca katarlara bağlanmak üzere ikişer top monte edilmiş olan 3 vagon hazırlandı.

21 TEMMUZ 1915

Lord Kitchener Hamilton’dan Fransızlar’ın durumuyla ilgili görüşlerini sordu.
Fransızlar Asya yakasındaki Türk toplarının kendilerine rahat vermediklerini ifade etti. Türkler’in bu toplarını zararsız hale getirmek için Asya yakasında bir harekât yapılmasını ve bu saldırıya 75 Fransız gemisinin yanı sıra 20.000 İngiliz askerinin katılmasını istiyorlardı. Gücü bilinmeyen düşman kuvvetlerine karşı gönderilecek bu birliklerin uğrayacağı olası zayiat Çanakkale Harekâtı’nı tehlikeye düşürebilirdi.

22 TEMMUZ 1915

Alman Ataşemiliterliği aracılığı ile, Alman Büyük Genel Karargahı’ndan Von Falkenheim’in bir mesajı, Liman Von Sanders’e ulaştı. Alınan istihbarata göre düşmanın Ağustos başlarında Saros Körfezi’ne ya da Asya sahillerine yeni bir çıkarma yapma ihtimali vardı. 5. Ordu Komutanlığı bu konuda uyarıldı.
Düşman endirekt aşırtma atışlar yapmak suretiyle Çanakkale’ye 13 mermi attı. Bir sonuç elde edemedi.

23 TEMMUZ 1915

Bugün yayınlanan bir rapora göre Çanakkale Savaşı’nı yürüten Liman Von Sanders komutasındaki 5. Ordu’nun asker mevcudu 218.431, hayvan mevcudu 64.913’tü. İaşe durumu ise, ekmeklik 699,2 ton, erzak 1.402 ton, yem 3.771 tondu.
Cepheyi ziyaret eden yazarlar daha sonra ordu için bir bildiri hazırlayacaklardı.

24 TEMMUZ 1915

Bir Türk uçağı ve bir Alman Deniz Uçak Birliği’ne ait bir uçak, Tuzludere kuzeyindeki müttefik nakliye gemilerine bomba taarruzunda bulundu.
Öğleden sonra bir Osmanlı deniz uçağı Bozcaada yakınındaki bir İngiliz denizaltısı ile torpidobotunu bombaladı.

25 TEMMUZ 1915

General Stopford Anzak cephesini ziyaret etti. İlk kez olarak Suvla Koyu’nu ve Avustralyalılar’ı gördü. Akşamüzeri düşman tayyareleri, üzerlerinde gayet belirgin olan Kızılay işaretine rağmen, Halilpaşa Hastanesi’ne bomba attı.

26 TEMMUZ 1915

İtilaf askerlerinin gazlı mermi kullandığı anlaşıldı. Bunlar kimyasal silah değil, merminin etkisini artırmak için kullanılan bir madde idi.
Batırılan Mariot Denizaltısı ile ilgili olarak, Müstahkem Mevki Komutanlığı bilgi verdi. “Bugün saat 04.45’te methalde bir denizaltı görülmüş, evvele kendimizin olduğu zannedilmiştir. 05.30’da Çimenlik kalesi istikametlerinde kulesi, üzerinde mayın teli olduğu halde su seviyesinden yarım metre dışarıda görüldü. İki isabet temin edildi. Denizaltı yavaş yavaş su yüzüne cıktı. 32 kişi esir alındı.

27 TEMMUZ 1915

E-14 Denizaltısı Tekirdağ açıklarında bir konvoya saldırdı. Başarılı olamadı. E-12 Denizaltısı Şarköy iskelesinde Hayrullah vapurunu batırdı. Halil Paşa Çiftliği Hastanesi’ne İtilaf kuvvetlerine ait 6 uçak saldırdı. Atılan bombalar karantina bölümünü tahrip etti. 6 şehit ve 12 yaralı oldu. Bunun üzerine hastane Burgaz’daki ihtiyat hastanesine nakledildi.

28 TEMMUZ 1915

Kazım Karabekir Bey Kerevizdere’de Fransız birlikleriyle yapılan muharebelerde gösterdiği başarılardan dolayı Gümüş Liyakat Madalyası ile ödüllendirildi.
5. Ordu’nun asker sayısı 250.818’e, hayvan sayısı 69.163’e çıktı.
Mevcut hastanelerdeki yatak toplamı, ordu mevcudunun %47’sine çıktı.
Nara’da denizaltı ağı kurma işi tamamlandı.
İngilizler Kumkale bölgesine attıkları bildirilerle, Türk askerlerini teslim olmaya çağırdılar. “Osmanlı esirleri Nil kenarında gayet güzel ve muntazam bir bahçede ikamet ediyorlar” diye yazdılar.

29 TEMMUZ 1915

Planlanan yeni çıkarma harekâtına katılacak olan İngiliz birlikleri yola çıkarıldı. Bunların içinde Norfolk taburları da vardı.
İtilaf kuvvetlerinin propaganda bildirileri sıklaştı. Bugün atılan bildirilerde şu ifade yer alıyordu; “ Kürtler hükümete isyan ederek Muş ve Harput vilayet merkezlerini işgal ettiler. Abdurrıza Bedirhan Hazretleri’ni vali tayin ettiler.”

30 TEMMUZ 1915

Amiral Von Usedom Kayser’e bir mektup gönderdi. “5. Ordu’nun düşmana ne kadar dayanabileceğini kestirmek benim tahminlerimin ötesinde bir kehanettir. Eğer Almanya’dan yeni cephane gelmezse, bu süre oldukça kısalır. Cephane bir ölüm kalım konusudur. Türk Genel Kurmayı tehlikeli bir iyimserlik içindedir.”

31 TEMMUZ 1915

Türk topçuları sabah saatlerinde Anafartalar ovasında düşmanın bir tabur kadar piyadesini etkili bir şekilde ateş altına aldı. Tabur Kemikli Limanı’na kaçtı. Liman önündeki gemiler de etkili ateş nedeniyle uzaklaştı.
Arıburnu’nda düşman iskeleleri Türk topçuları tarafından etkili bir şekilde ateş altına alındı. Civardaki İtilaf askerleri çok sayıda zayiat verdi. Asker dolu bir mavna batırıldı.

01 AĞUSTOS 1915

Ağustos ayı başında 5. Ordu’nun savunma düzeni kuzeyden güneye doğru şöyleydi:
-Saros Grubu: 16. Kolordu Karargâhı’nın oluşturduğu grubun karargâhı Gelibolu’daydı. Savunma bölgesi Enez’den Despot Limanı’na kadardı. Enez-Koca çeşme arasını Bağımsız Süvari Tugayı gözetlemekte; Koca çeşme-Koru köy arasındaki bölgeyi 6. Tümen; Koru köy-Bolayır arasındaki bölgeyi 12. Tümen; Bolayır-Despot Limanı arasındaki bölgeyi 7. Tümen gözetlemekte ve savunmaya geçecek şekilde tertiplenmiş bulunmaktaydı. ---Tayfur bölgesi: 4.Süvari Alayı, Lej burnu Ece Limanı arasındaki bölgede kıyı gözetlemesi yapmakta, kuvvetlerinin çoğunu Tayfur’da bulundurmaktaydı. –Anafarta bölgesi: Kıyı gözetlemesine göre tertiplenmiş, bir bölük ile Ece Limanı’nı, bir bölük ile Suvla Limanı’nı tutmuş, kalanıyla Büyükanafarta bölgesinde toplanmıştı. –Kuzey Grubu: 19. 16. ve 9. Tümenlerle Arıburnu kesiminde savunmaya tertiplenmiş, 5. Tümen’i Kocadere kuzeyinde ihtiyata almıştı. –Güney Grubu: Cephesini 14. ve 5. Kolordu’larla savunuyordu. Grup karargâhı Salimbey Çiftliği’ndeydi.4. ve 8. Tümenlerden oluşan 2. Kolordu 4 Ağustos 1915’te 5. Ordu’nun emriyle kurulacak karargâhı Sarafim Çiftliği’nin güneyindeki 172 rakımlı tepe olacaktır. – Asya Grubu: Grup karargâhı Kalvert Çiftliği’ndeydi. Kumkale ile Beşige Burnu arasındaki bölgeyi 3. Tümen’le tutmuştu. 2. Tümen’le Beşigeler bölgesinde savunma düzeni almış, Kum burnu ile Tuzla kuzeyi arasını Karesi Jandarma Taburu ile, Tuzla ile Akçay arasını Çanakkale Jandarma Taburu ile gözetlemekteydi.
Suvla çıkarması hazırlıkları sürüyordu. Bunun için İngiltere’den gönderilen takviye kuvvetleri 10. 11. 13. 53. ve 54. Tümenlerdi.
Suvla çıkarmasını İngiltere’den intikal eden 9. Kolordu Komutanı General Frederick Stopford’un komuta etmesine karar verilmişti.
Cesarettepe’deki Mehmet Çavuş üstün hizmetleri karşılığı Teğmen rütbesine yükseltildi. Mehmet Çavuş Kurtuluş Savaşı’na da katılacak, İstiklal Madalyası alacaktır.
İngiliz uçak gemisi Ben My Chree Saros Körfezi’ne geldi. Gemideki uçaklar hemen Bolayır, Boğaz girişi ve Marmara Denizi üzerinde düzenli keşif uçuşu yaptılar.

02 AĞUSTOS 1915

Suvla sahilinde müttefiklerin çıkarmasını gizlemek için 6 İngiliz uçağı Çanakkale meydanına taarruz etti. Yerden açılan makineli tüfek ateşiyle bir İngiliz uçağı isabet aldı. Açıklıkta duran bir maket uçağı, hasarlı ve uçamaz durumdaki (Albatros B-1), müttefiklerin meydanı faal zannetmelerine neden olmuştu. Alanı bombalayarak tahrip eden İngilizler hasarsız geri döndüler.
Hava üstünlüğü müttefiklerde olduğundan o gün Osmanlı uçakları havalanmadı.
Başka bir İngiliz uçağı Osmanlılar’ın karargâhına bombalı saldırıda bulundu. Attığı bomba iki askeri öldürdü, ikisini de yaraladı.

03 AĞUSTOS 1915

Türk uçakları tarafından Bozcaada’daki Fransız hava alanına hücum edilerek bomba ve çiviler atıldı. Dönüşte düşman uçaklarının saldırısına uğrayan Türk uçakları deniz seviyesine kadar alçaldı. Zorlukla üslerine vardılar.
Hamilton Midilli Adası’ndaki birlikleri denetlemeye gitti.
Planlanan büyük taarruza katılacak birlikler, gece görev bölgelerine çıkarılmaya başlandı. Önceki çıkarma harekâtlarından edinilen tecrübeyle, Türk birlikleri tarafından görülmemek için, geceleri sessizce muhripler ve yük gemileriyle askerler taşındı. Bu ilk gizli çıkarmalar Arıburnu bölgesine yapıldı. Sakin zamanlarda kazılarak önceden hazırlanmış tünellere, gizlice çıkarılan askerler saklandılar, Türkler’in gözünden kaçırıldılar.
Bu çıkarmalar tamamlanınca Suvla çıkarması başlayacaktır.

Midilli Gemisi

04 AĞUSTOS 1915

Gece Türk askerlerine fark ettirilmemeye çalışılarak askerler kıyıya taşındı. Bunlar da Arıburnu bölgesine çıkarıldılar.
Liman Von Sanders verdiği bir emirle Güney Grubunun cephe gerisine aldığı 4. ve 8. Tümenleri 2. Kolordu Komutanı Mirliva Faik Paşa’nın emrinde birleştirdi. Ayrıca Anadolu yakasından kuvvet çekmeğe karar verdi.
İngiliz Pilot Sampson Anafartalar üzerinde son bir keşif uçuşu yaptı. Bölgede hiçbir Türk hareketliliği görmedi. Tuz gölünün pırıl pırıl yüzeyine araziyi anlamak için bir bomba attı.

05 AĞUSTOS 1915

Tam bir yıl önce tarafsızlığını ilan eden İtalya, Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti.
Çanakkale Savaşlarının en gizemli olaylarından birinin kahramanı olacak olan Norfolk birliği diğer takviyelerle birlikte Limni Adası’na ulaştı. Buradan da İmroz Adası’na geçti.

06 AĞUSTOS 1915

İngilizler, Conk Bayırı ve Koca çimen Tepe’ye yapacakları büyük taarruzu örtmek, diğer cephelerden bölgeye asker kaydırılmasını engellemek, Türk ihtiyatlarını esas taarruz yerinden uzak tutmak için, çeşitli saldırılar yaptılar. En güneyden en kuzeye doğru bu saldırılar şöyle gelişti:
a-Güney cephesinde Kirte Bağları Savaşı diye adlandırılan ve 6 gün süren çatışmalar başladı. Amaç Kuzey cephesine asker kaydırmayı engellemekti.
b-Avustralya Tümeni Kanlı sırt’a saldırdı. Çatışmalar sonucu Kanlı sırt Avustralyalılar’ın eline geçti. Avustralyalılar’ın kaybı 1700’ü aşarken, Türkler’in kaybı 1530’u şehit olmak üzere 6.000 civarındaydı.
c-Yeni Zelanda birliklerinin hücumuyla Pilavtepe ve Damakçılık Bayırı’ndaki Türk ileri karakolları Anzaklar’ın eline geçti.
d-Gece 22.00’de başlattıkları Suvla’daki büyük çıkarmayı devam ettirirlerken tünellere gizlemiş oldukları kuvvetleriyle Sazlıdere kuzeyinden Conkbayırı ve Kocaçimentepe’ye doğru 20.000 kişilik bir kuvvetle ilerlediler.
Bu taarruz Sarıbayır Harekâtı olarak adlandırılır.

07 AĞUSTOS 1915

Pırnartepe düştü. Bursa Jandarma Taburu İsmailoğlu Tepe’sine çekildi. Direnmeye devam etti.
19. Tümen cephesinde düşman ateş açtı.
55. ve 42. Alay cephesinde Fransız taarruzu kırıldı. 55. Alay 1. Tabur komutanı Binbaşı Hafız Kutsi Bey şehit oldu. Kerevizdere-Yassıtepe üzerinde Fransız siperlerinden 200 metrelik bir kısmı ele geçirildi.
C sahiline 10. İrlanda Tümeni’nden bazı taburlar çıkarma yapıp, Softatepe’ye yöneldi.
İngilizler 13. Türk Tümeni cephesine taarruz etti. 46. Alay ağır zayiatlar vererek taarruzları kırmaya çalıştı.
Güney Grubu Kuzeye takviye birlikler gönderdi.

8 AĞUSTOS 1915

7-8 Ağustos gecesi 1915 yılında Kadir gecesiydi.
Albay Ali Rıza’nın komutasında yapılan taarruzlar İngilizler’i siperlerden atmayı başardı.
Anafartalar Grubu Komutanı Albay Ahmet Fevzi Bey, 5. Ordu Komutanı tarafından görevinden alındı. Yerine Albay Mustafa Kemal atandı.
Binbaşı İsmail Hakkı Bey düşmanın Conkbayırı’nda siper kazdığını açıkladı.
77. Alay’ın Kabatepe’deki 3. Taburu hücumlara katılmak üzere Kanlısırt’a getirildi. Bombasırtı’nda siperler arasında el bombası ve torpil bombası muharebesi yaşandı.
E-11 Denizaltısı Barbaros Hayrettin Paşa Zırhlısı’nı batırdı.

09 AĞUSTOS 1915

Conkbayırı’nda yoğun topçu ateşi ve karşılıklı piyade ateşi başladı. Türk topçusu karşılık verdi.Damakçılık sırtlarına doğru askerlerimiz taarruza geçti. Düşman tahkimatı yüzünden ağır zayiat vermelerine rağmen ilerlediler. 1. Anafartalar Muharebesi olarak adlandırılan bu savaşlarda Anzak taarruzları durduruldu.
İbrice’deki İngiliz taburuna karşı süngü hücumu başlatıldı. Tekketepe ve Kavaktepe sırtlarındaki çatışmalarda İngiliz birlikleri geri çekilmek zorunda kaldı.
Galata Köyü’ndeki bir askeri hastanemiz bombalandı.
16. Tümen komutanının hazırladığı bir fedai müfrezesi Kanlısırt’ta bazı düşman siperlerini ele geçirdi. Müfrezenin tamamı şehit oldu.

10 AĞUSTOS 1915

Conkbayıeı’ndaki tarihi süngü hücumu yapıldı. Kaçan İngiliz askerlerinin ardından Ağıl mevkiine kadar inildi. General Baldwin kurmaylarıyla birlikte öldürüldü. 28. Alay sol kanatta büyük kayıplar verdi. Mustafa Kemal ilerleyen saatlerde taarruzu durdurdu. Conkbayırı ve Şahin Sırtı’nın hâkim yerleri tahkim edildi. İngilizler’in taarruz denemesi püskürtüldü.
Zığındere bölgesinde İngilizler lağım patlattı, ardından taarruza geçti. Daha sonra aynı bölgede iki lağım daha patlattılar. 30. Alay birlikleri İngiliz taarruzunu durdurdu.

11 AĞUSTOS 1915

1915 yılının Ramazan ayının son günü, bayram arifesiydi. Kuzey Grubu topçusu Kanlısırt’taki düşman siperlerini dövmeye başladı.
Kerevizdere bölgesinde Türk mevzileri şiddetli topçu ve piyade ateşi altında kaldı.
Fransızlar 42. Alay 1. Hat siperlerinin küçük bir kısmını ele geçirdiler.
Zığındere bölgesinde, 124. Alay cephesinde İngilizler bir lağım patlattı. Ardından taarruza geçti. Türk askerleri bu taarruzu durdurmayı başardı. Ardından İngilizler ikinci bir lağım daha patlattı.

12 AĞUSTOS 1915

Çanakkale cephesinde Ramazan Bayramının ilk günü.36. Alay İhtiyatları ünlü Norfolk taburunu bozguna uğrattı. 36. Alay’da 70 şehit, 212 yaralı vardı. İngilizler 1. Tabur cephesinden yeniden taarruza geçti. Süngü hücumu ile püskürtüldüler.
Kerevizdere’de Fransızlar’ın eline geçen siperlerin tamamı Türk askeri tarafından geri alındı.
Kirtebağları savaşı sona erdi.
Bir İngiliz uçağı Mahmut Şevket Paşa vapuruna torpido attı.
Bir İngiliz denizaltısı Mudanya Limanı açığından kasabayı topa tuttu.

13 AĞUSTOS 1915

Ramazan Bayramı’nın ikinci günüdür. 57. Alay Karargâhı’na düşen bir top mermisi, Alay Komutanı Yarbay Hüseyin Avni Bey ve bazı erleri şehit etti.
Kerevizdere’deki İngiliz saldırısı, Türk topçu ve piyade ateşi ile durduruldu. 13. Tümen cephesine yeniden İngiliz taarruzu başladı. Çok büyük kayıplar verdirilerek İngilizler durduruldu. İngiliz E-11 Denizaltısı Mudanya tren istasyonunu bombaladı.

14 AĞUSTOS 1915

Ramazan Bayramı’nın 3. günü. Gelibolu Jandarma Tabur Komutanı Yüzbaşı Kadri Bey başından ağır yaralandı.
19. Tümen Kurmay Başkanı Binbaşı İzzettin, Anafartalar grubu kurmay başkanlığına atandı.
E-11 Denizaltısı Erdek Limanı’nı topa tuttu. E-2 İngiliz Denizaltısı Hora feneri önlerinde Samsun Mayın Gezisini batırdı. 2 subay 8 er şehit oldu.

15 AĞUSTOS 1915

İngiliz kara ve deniz topçusu Kireçtepe’deki Türk mevzileri ve gerisini altüst etti. Kireçtepe silsilesindeki Aslantepe ve Projöktörtepe’yi işgal ettiler. Daha sonra Türk savunması Kanlıtepe-Havantepe arasında tutundu. 19. ve 39. Alaylar 1. Taburları bölgeye intikal etti. İngilizler tekrar taarruza geçti. Jandarma birlikleri ağır zayiatlar vererek geri çekilmeğe başladı. 39. Alay’ın 1. Taburu Kanlıtepe’ye yetişip İngilizleri durdurdu. 10. İrlanda Tümeni’ne bağlı birliklerin taarruzu sürdü.
E-2 ve E-11 Denizaltıları önce Yeşilköy’ü, sonra Haydarpaşa Rıhtımı’nda Isfahan gemisini bombaladı, torpilledi, batırdı.

16 AĞUSTOS 1915

Kireçtepe bölgesinde bir gece taarruzu ile Aslantepe İngilizlerden geri alındı. İngilizler yeni bir taarruzla tekrar tepeye hâkim oldular. El bombaları ile donatılan 5. Tümen birlikleri Aslantaepe’yi İngilizlerden tekrar geri aldı.
E-11 Denizaltısı İzmit Körfezi’nde Gebze Köprüsü ve tren yolunu top atışına tuttu.
Anafartalar Grubu Komutanı Kireçtepe silsilesini güneyindeki Azmakdere’ye kadar 5. Tümen ‘in sorumluluğuna verdi.
Kuzey Grubu Karargâhı’na 3 adet obüs mermisi düştü.

17 AĞUSTOS 1915

Kireçtepe’de 19. Alay’ın 1. ve 2. taburları, daha önce elden çıkan iki mangalık siperleri geri aldılar.
İngiliz uçakları Akbaş Limanı’nda Alman Kios gemisine torpido atarak hasar verdirdi.
15. Kolordu Komutanı Albay Mustafa Kemal’in 16. Kolordu komutanlığına atanması padişah onayına sunuldu.12. Tümen’in sol kanadına yapılan bir İngiliz taarruzu durduruldu. Bu taarruz Türk zaferi ile sonuçlanan Kireçtepe Muharebeleri’nin sonu oldu.5. Ordu komutanlığı, Despot Suyu’ndan Münipbey Suyu’nundoğusuna kadar olan bölgenin 1. Ordu’ya ait olduğunu bildirdi. Bağımsız Süvari Tugayı 1. Ordu emrine verildi.

18 AĞUSTOS 1915

7. Tümen sağ cenahı ön mevzilerine karşı düşman taarruzu başladı. Bombasırtı’nda düşman Türk siperlerini bombaladı. E-11 ve E-2 Denizaltıları Bolayır-Gelibolu yolundaki Türk kıtalarını top ateşine tuttu. 6. Kolordu Karargâhı Gelibolu’ya taşındı. Düşmanın kara ve deniz topçusu Merkeztepe ve Cesarettepe’yi yoğun ateş altına aldı. 5. Ordu Karargahında Liman Paşa, Kuzey Grubu Komutanı Esat Paşa’ya Alman İmparatoru’nun verdiği madalyayı taktı. Şahin sırtındaki Türk siperlerine bir düşman müfrezesi hücum etti. Saldırıyı yapan Yeni Zelanda müfrezi püskürtüldü.

19 AĞUSTOS 1915

Padişah, Mustafa Kemal’in 16. Kolordu Komutanlığı’na atanması kararnamesini onayladı.
Kuzey Grubu mevzilerine yoğun bir şekilde el bombaları atıldı.
Anafartalar cephesinde 34. Alay siperlerine bir düşman müfrezesi saldırdı.Türk askerleri bu taarruzu püskürttü.
Despot Limanı’ndan Koyun Limanına kadar olan 4. Süvari Alayı sorumluluğundaki bölge Anafartalar Grubu emrine verildi.
E-2 Denizaltısı Erdek Limanında bulunan Sakız Karakol Gemisi’ni batırdı.
Kerevizdere vadisi ağzında Türk ve Fransız keşif kolları çatışmaya girdiler.

20 AĞUSTOS 1915

Anafartalar cephesinde karşılıklı topçu atışları oldu. Düşman uçakları Kerevizdere’de14. Tümen cephesini ve 5. Kolordu karargâhını bombaladı.
İstanbul’dan gelen Goltz (Golç) paşa Anafartalar Grup Karargahını ziyaret etti.
Kuzey Grubu karargâhı düşman ateşi altında kaldı.
Conkbayırı’na 3 adet büyük çaplı top mermisi düştü.
E-11 Denizaltısı Gebze Köprüsü’nü tahrip kalıplarıyla havaya uçurmak istedi. Başarılı olamadı.

21 AĞUSTOS 1915

Yassıtepe’deki dağ topu Fransızlar’a ait bazı siperleri tahrip etti.
55. Alay Komutanı Binbaşı Hasan Tahsin Bey şehit oldu.
Kuzey Grubu Karargâhı yoğun düşman ateşi altında kaldı. Ardından düşman taarruzu başladı.
Türk topçusu Sülecik ve Mestantepe’yi yoğun ateş altına aldı. Saldırı altındaki 12. Tümen takviye edildi.
İngilizler Yusufçuktepe’ye saldırdı. Düşman topçu ateşi altındaki Yusufçuktepe’ye Atlı İngiliz Tümeni, yaya olarak saldırdı. Takviye edilen Türk birlikleri bu taarruzu kırmayı başardı. Bir başka İngiliz Tümeni Lalababa’ya ilerledi. Sivli’deki 11. Süvari Alayı İsmailoğlu Tepe’ye doğru ilerledi. İngiliz taarruzları gece boyu devam etti, her defasında püskürtüldü.
21 Ağustos günü yapılan İkinci Anafarta Muharebesi’nde 9. İngiliz Kolordusu’nun tek kazancı, Yusufçuktepe’nin batı yamaçlarında elde tutulması kuşkulu olan bir mevzi parçasıyla, Azmak Dere kuzeyine doğru küçük bir mevzi parçasından ibaretti. Bunun için İngilizler 6558 zayiat verdiler. Türk zayiatı ise, 12. Tümen’de 1192, 7. Tümen’de 1406 kişiydi.
İkinci Anafarta Savaşı da Türk Zaferi olarak sonuçlandı ve tarihe yazıldı.

22 AĞUSTOS 1915

İngiliz topçusu Kayacık Ağılı bölgesini bombaladı.
E-2 Denizaltısı Mudanya iskelesindeki Edremit ve Armağan vapurlarına torpidolarla saldırdı. Torpidolar rıhtıma isabet etti. Daha sonra Marmara Adası açığında Dofen römorkörü ve yedeğindeki mavnayı batırdı. Bu saldırılar Çanakkale Boğazı’ndaki ağ mânialarının kurulması sürecini hızlandıran gelişmeler oldu.
Eski 16. Kolordu Komutanı Albay Ahmet Fevzi Bey emekliye sevkedildi.
Kilibahir torpido istasyonuna 4 adet torpido getirildi. Monte edilmelerine başlandı.
İngiliz ihtiyat kıtaları Mestantepe’ye doğru ilerlemeye başladı.

23 AĞUSTOS 1915

Başkomutan Vekili Enver Paşa, 5. Ordu Karargâhı’na geldi.
Conkbayırı’nda Su Yatağı mevkiinde düşman topçu ateşi yoğunlaştı.
Kerevizdere ağzına yakın oluşturulan Fransız tahkimli mevzii, 14. Tümen cephesini etkili yan ateşi altına aldı. Bu bölgeye yapılan Türk taarruzları başarılı olamadı.
İkinci Anafarta Muharebesi’nin de Türk zaferi olarak sonuçlanması üzerine General Hamilton defterine “Uğursuz Çanakkale” notunu düştü.

24 Ağustos 1915

Başkomutan Vekili Enver Paşa Anafarta Cephesi Grup Karargâhı’na uğramadan, direkt Kocaçimen bölgesine geçti. Kerevizdere bölgesinde Yasıtepe’de 42. Alay cephesine Fransız taarruzları başladı. Bu taarruz Türk askerleri tarafından durduruldu.

25 AĞUSTOS 1915

Kerevizdere bölgesinde Fransız piyadesi Şehitler Tepesi’ne taarruza kalktı. Türk topçu bataryaları karşı ateş açtı.
55. Alay birlikleri Fransız taarruzunu kırmayı başardı.
E-11 Denizaltısı Akbaş önlerinde yara alan Kios gemisini torpilleyerek batırdı. Daha sonra erzak yüklü Halep gemisini batırdı. Bu olaydan sonra Akbaş Limanı açıklarına da bir denizaltı ağ mâniası kurulmasına karar verildi. E-11 daha sonra Tenedos gemisini batırdı. Şam gemisini yaraladı. Burgaz açıklarında Lilli Rickmerz gemisine ağır hasar verdirdi.
25. Türk Tümeni Saros bölgesine ulaştı.

26 AĞUSTOS 1915

Su Yatağı’ndaki batarya Kanlısırt’taki düşman siperlerini döverken bir mermi 13. Alay telefon santralına isabet etti. Bir askerimiz şehit oldu, iki askerimiz yaralandı.
Kuzey Grubu Komutanı 11. Tümen cephesini ziyaret etti.
Kerevizdere bölgesinde Şehitler Tepesi’ne yaklaştırılan Fransız ileri siperleri Türk askerleri tarafından tahrip edildi.

27 AĞUSTOS 1915

Bombasırtı’nda düşman ateş baskını yaptı.27. Alay’a ait Ali Çavuş siperine top mermisi düştü.
İngiliz topçusu Kayacık Ağılı siperlerini yoğun bombardıman altına aldı. Ardından piyade taarruzu başladı. Üç bölüklük Türk siperlerine girdiler. Türk askerleri kaybedilen siperlerini geri almak için taarruza kalktı ama başarılı olamadılar. Bölgedeki Türk birliği takviye edildi. İngiliz piyadeleri Mestantepe’den Yusufçuktepe’ye doğru tekrar hücuma geçti. Taarruz Yusufçuktepe önlerinde durduruldu.
Yassıtepe’deki dağ topu Kerevizdere’deki Fransız siperlerine ateş açtı. Türk istihkam müfrezeleri tahrip kalıplarıyla bazı Fransız siperlerini tahrip etti.

28 AĞUSTOS 1915

E-11 ve E-2 Denizaltıları Mudanya iskelesi ve tren istasyonunu top ateşine tuttu.
5. Kolordu topçusu Şehitler Tepesi ilerisindeki Fransız siperlerini bombaladı.
Anafartalar’da İngilizler’in bir gün önce başlattıkları hücum durdurulmuş, karşılıklı kayıplar çok ağır olmuştu. İngilizler’den 1.100, Türkler’den 670 zayiat vardı.
Bu tarihten sonra Gelibolu Yarımadası’nda mücadeleler tekrar siper savaşlarına dönüştü.
Ayrıca Bombatepe Muharebesi olarak adlandırılan bu savaş sadece Ağustos ayının değil, bundan sonraki Çanakkale Savaşları sürecinin de son büyük çarpışması oldu.

29 AĞUSTOS 1915

Albay Yakup Şevki Bey Kuzey Grubu’na katılmak üzere Esat Paşa’nın yanına geldi.
Bir İngiliz monitörü Conkbayırı’na 15 ağır top mermisi attı. 15. Kolordu Komutanlığı’na Albay Ali Rıza Bey atandı.
Bir İngiliz balonu Kerevizdere’de keşif yaptı.
İntibah gemisi 15 küçük Rus mayınını Bigalı kalesi açığından başlayarak döşedi.

30 AĞUSTOS 1915

Fransız topçu ve piyade ateşi 13. Türk Tümeni cephesini bombaladı.
Bir İngiliz torpido birliği Süngü Bayırı’ndaki Türk siperlerine ateş açtı.
Kızılay’ın Akdeniz ve Gülnihal gemileriyle Şirket-i Hayriye’nin 60, 61, 63 ve 70 numaralı vapurları hastane gemileri oldu.
Bir İngiliz torpidobotu Arıburnu cephesi sağ kanadını bombaladı. Conkbayırı da ateş altında kaldı.
Fransız topçusu 14. Tümen cephesini bombaladı.
E-2 ve E-11 Denizaltıları Tuz Burnu Yelkenkaya arasında top atışı ile üç yüklü kayık batırdı.

31 AĞUSTOS 1915

Küçük Kemikli’ye yeni bir İngiliz taburu çıkarılmaya başlandı.
İngilizler’in zaptettiği 34. Alay sol kanadındaki mevziler el bombalarıyla donatılmış birlikler tarafından geri alındı.
Küçük Kemikli’ye İngiliz taburu çıkarıldı.
Bir İngiliz torpidobotu Süngü Bayırı’nı bombaladı.
Arıburnu cephesindeki düşman bir lağım patlattı. 3 asker şehit oldu.
Kerevizdere ağzına doğru oluşturulan Türk tahkimatı Fransız topçu ateşi ile tahrip edildi. Özel keşif kolları yeni direnekler oluşturmaya çalıştı.
E-11 Denizaltısı önce Armutlu iskelesini, sonra Mudanya iskelesini bombaladı. Daha sonra da İmralı iskelesindeki gemilere ateş açtı.

01 EYLÜL 1915

İtilaf kuvvetleri sabah erken saatlerde Arıburnu cephesinde Conkbayırı’na ateşe başladı.
Kireçtepe bölgesinde karşılıklı topçu ateşi başladı. Bu bölgede 5. Türk Tümeni topçuları ateş baskını yaptı.
Akşam saatlerinde Anafartalar Grubu bölgesinde yoğun piyade ateşi başladı. Kireçtepe silsilesinde Aslan tepe’de Sivritepe’ye doğru Türk keşif kolları düşman bölgesine girdi. Ateş baskını yaptı. Tarafların topçu bataryaları karşılıklı ateş açtı.

02 EYLÜL 1915

Kerevizdere vadisindeki yeni onarılmış 42. Alay’a ait korugan, gene tahrip edildi.
Kerevizdere vadisindeki ileri çıkmış Fransız siperleri Hoçkis toplarıyla tahrip edildi.
Kireçtepe silsilesinde sabah erken saatlerde başlayan hafif piyade ve topçu ateşleri şiddetlendi.
Arıburnu cephesinde düşman topçu ateşi açtı.

03 EYLÜL 1915

Anafartalar Grup Komutanlığı 12. Tümen cephesinde keşif taarruzu yaptırdı.
İngiliz torpidobotları Arıburnu cephesinde Türk sağ ve sol kanatlarındaki mevzileri bombaladı. Türk mevzileri piyade bomba ve topçu ateşi altında kaldı.
E-11 Denizaltısı Çanakkale Boğazı’ndan Ege’ye çıkmayı başardı.
Kuzey Grubu Karargâhı’na iki top mermisi düştü.
42. Piyade Alayı’na bağlı müfrezeler yaptıkları süngü hücumu ile Fransızlar’a zayiat verdirdiler. Fransızlar 14. Tümen cephesine top ateşi açtı.

04 EYLÜL 1915

Kerevizdere’de 42. Piyade Alayı Fransız ileri siperlerine başarılı bomba hücumları yaptı. Karşılık olarak 14. Tümen cephesine bir gün içinde 3.000 top mermisi, 500 bomba düştü. 5. Kolordu cephesi de bombalandı.
İngiliz topçusu Kireçtepe silsilesinde Aslantepe-Kanlıtepe-Havantepe’deki tüm siperleri yoğun ateş altına aldı.
Anadolu yakasındaki topçu bataryaları Seddülbahir’deki düşman ihraç ve ikmal iskelelerini ateş altına aldı.
E-7 Denizaltısı ağlara takıldı.Nara mania ağı önünde aldığı isabetle manevra kabiliyetini kaybetti.
Arıburnu cephesinde düşman topçusu yoğun bir şekilde bombalandı.

05 EYLÜL 1915

Arıburnu cephesini ve Süngü Bayırı’nı düşmanın deniz ve kara topçusu bombardıman etti.
41. Piyade Alayı Conkbayırı’ndan Soğanlıdere’ye intikal etti.
Kerevizdere bölgesinde 5. Kolordu topçusunun ateşi, düşman cephe gerisine kaydırıldı.
Kerevizdere bölgesinde düşman, 1. ve 2. hat siperlerini yoğun şekilde bombardıman etti.

06 EYLÜL 1915

Kerevizdere’de 42. Alay’dan gönüllü müfrezeler düşman ön siperlerine taarruz etti.
Kuzey Grubu Komutanı, Kemalyeri’ndeki eski karargâhı Albay Yakup Şevki’ye teslim etti. Kendisi 300 metre güneydeki yeni karargâha taşındı.
İngilizler Anafartalar Limanı’na 3 tabur, Büyük Kemikli’ye 2 tabur asker çıkardı.
Arıburnu cephesinde şiddetli piyade bomba muharebesi ve karşılıklı top ateşi başladı.

07 EYLÜL 1915

Anafartalar’da 64. ve 25. Alaylar’ın keşif kolları düşmandan birer ağır makineli tüfek ele geçirdiler.
Kerevizdere’deki Türk ön siperlerini tahrip eden Fransızlar, kendi ileri postalarının bulunduğu siperlerini de tahrip ettiler.
Kerevizdere bölgesinde 14. Tümen cephesinde 1. hat siperlerine bomba ateşi başladı.
Kocaçeşme Kavak suyu arası Saros bölgesi savunması 25. Türk Piyade Tümeni’ne verildi.
Arıburnu cephesinde şiddetli piyade bomba ve topçu ateşi başladı.

08 EYLÜL 1915

14. Tümen topçusu Kerevizdere vadisindeki Fransız ileri siperlerine ateş açtı.
Kerevizdere’de Türk cephesine 3.000 dolayında mermi, 700 bomba düştü.
12. Tümen Komutanı Yarbay Selahaddin Adil ile 13. Tümen Komutanı Albay Hoviç görevlerini birbirlerine devrettiler.
41. Piyade Alayı cepheye girmek için Soğanlıdere’de toplandı.
5. Kolordu Komutanı Mirliva Fevzi Paşa 41. Alay’ı denetledi.
Arıburnu cephesinde şiddetli piyade bomba ve topçu ateşi yapıldı.

09 EYLÜL 1915

Düşman Arıburnu sol kanat cephesinde ateş baskını yaptı.
Kerevizdere açığına gelen bir düşman kruvazörü 13. Tümen cephesini, 3 torpidobot ise 14. Tümen cephesini bombaladı. Kerevizdere bölgesinde Çiftedere kaynağı hizasında düşman balonu uçarak gözlem yaptı.
Arıburnu cephesinde piyade bomba ateşleri seyrekçe, topçu faaliyetleri fasılalı olarak başladı.
5. Kolordu ve 14. Tümen bataryaları düşmanın 3. hattı ile 6. hattı arasındaki siperlerini bombaladı.

10 EYLÜL 1915

Kerevizdere vadisindeki düşman ileri siperi, 42. Alay’dan gönüllü bir manga tarafından tahrip edilmeye çalışıldı.
Fransızlar Kerevizdere bölgesinde Kansız Dere’deki sargı yeri mahallini Kızılay bayrağı olmasına rağmen bombaladılar. Bir yüzbaşı, bir zabit ve dört er şehit oldu.
Anafartalar Grubu topçusu düşmana ateş baskını yaptı.
5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders, Kuzey Grubu Karargahı’nı ziyaret etti.

11 EYLÜL 1915

41. Piyade Alayı 14. Tümen sol kanadını teslim aldı. 42. Piyade Alayı ihtiyata alındı.
Kerevizdere bölgesinde taraflar arasında şiddetli piyade ve makineli tüfek ateşi yaşandı.
Kuzey Grubu Komutanı Maltepe bölgesini denetledi.

12 EYLÜL 1915

Düşmandan alınan ağır makineli tüfeklerle teşkil edilen ve “Ganimet Bölüğü” adı verilen birlik için tören düzenlendi. Bölük 26. Alay emrine verildi. Bu alayın makineli tüfekleri de 77. Alay’a verildi.
İngiliz torpidobotları 5. Tümen’in Kireçtepe silsilesindeki topçu ve piyade mevzilerini hedef aldı. Buradaki topçularımız Büyük Kemikli’deki çıkarma iskelesini ateş altına aldı.
Fransız topçusu Kerevizdere bölgesindeki 14. Tümen cephesini bombaladı.
Kuzey Grubu topçusu düşman topçu mevzilerine ateş açtı.
Düşman topçusu Arıburnu cephesinde ateş açtı.

13 EYLÜL 1915

Arıburnu cephesinde, açıkta İngiliz torpido muhribi Türk mevzilerine ateş açtı. Kerevizdere bölgesinde Fransızlar ateş baskınları yaptı. Türk cephesine 5.000 civarında bomba ve top mermisi düştü.
Arıburnu cephesinde akşam saatlerine kadar bomba ateşleri seyrek olarak devam etti.
Seddülbahir cephesinde karşılıklı olarak topçu ateşi yapıldı.

14 EYLÜL 1915

Arıburnu çıkarma iskelesine bir şilep ve 4 mavna yanaşmaya çalıştı.
Kuzey Grubu topçusu Yükseksırt’ı, Kanlısırt’ı ve Arıburnu iskelesini bombaladı.
Arıburnu cephesinde piyade ateşi yoğunlaştı. Düşman topçu ateşi Bombasırtı ile 18. Alay siperlerini dövdü. 41. Alay Komutanı Binbaşı Fuat Bey şehit oldu. 41. Alay askerleri komutanlarının intikamını almak için ölümü hiçe sayarak fütursuzca düşman siperlerine saldırdı. Şehit Fuat Bey’in emir eri Hızır, Fransız siperlerine dalarak 3 Fransız subayı ve 11 Fransız askerini öldürdü.

15 EYLÜL 1915

Kerevizdere vadisindeki ve Şehitler Tepesi’ndeki Fransız ileri siperlerine bomba saldırısı düzenlendi.
Bir düşman torpidobotu Arıburnu cephesini ateş altına aldı.
Kanlısırt’ta karşılıklı piyade bomba ateşi yaşandı.
14. Tümen sağ kanadı üzerinde düşman balonu keşif faaliyetinde bulundu.
Düşman uçakları Kilye ve Kocadere bölgesine birer bomba attı.
Kerevizdere bölgesinde 14. Tümen sağ kanat mevzileri yoğun topçu ateşi altında kaldı.

16 EYLÜL 1915

Düşman Arıburnu cephesi üzerine kırmızı bir aydınlatma fişeği attı. Çok sayıda uçak keşif yaptı. Bilahere Kanlısırt’a yoğun bomba saldırısı başladı.
Kuzey Grubu topçusu havanla mermi attı. Düşman havana obüslerle karşılık verdi.
Kerevizdere’de Fransız topçusu 14. Tümen’in 6 no’lu istinat noktasını, geri ile bağlantı yollarını yoğun bombardıman altına aldı.
Şiddetli bir yağmurun ardından her taraf çamur içinde kaldı. Siperlerde çok sıkıntı çekildi.

17 EYLÜL 1915

Fransız piyadesi Kerevizdere vadisindeki Türk ileri siperine şiddetli top ve bomba ateşinden sonra saldırdı. Bu saldırı püskürtüldü. Türk keşif kolu düşman keşif koluyla çatışmaya girdi.
Arıburnu açığındaki İngiliz torpido muhribi sağ ve sol kanatlara bombardımana başladı.
Arıburnu’nda düşman topçusu 6. ve 16. Tümen topçu bataryalarına 10 adet, Conkbayırı’na 20 adet obüs mermisi attı.

18 EYLÜL 1915

Arıburnu cephesi üzerindeki düşman uçakları makineli tüfek ateşi açtı. Aralıklı piyade bomba ve topçu ateşi başladı.
Kuzey Grubu topçusu gösterilen hedeflere başarılı, isabetli atışlar yaptı.
Anafartalar Grubu Komutanı Albay Mustafa Kemal rahatsızlandı. 5. Ordu Komutanı onu ziyarete geldi.
Bir düşman uçağı Kocadere köyüne iki bomba attı.
Anafartalar Grubu ve Kireçtepe bölgesinde Türk topçusu düşmana ateş baskını yaptı.

19 EYLÜL 1915

Fransızlar gün boyu 14. Türk Tümeni cephesine 13.000’i aşkın şarapnel, bomba ve torpil attı.
Kuzey Grubu Komutanı 16. Tümen cephesini teftiş etti.
Güney cephesinde bir düşman kruvazörü büyük çaplı toplarıyla 4. Topçu grubunun bataryalarına ateş açtı.

20 EYLÜL 1915

Düşman Kanlısırt’ta bir lağım patlattı. Bir onbaşı ve 3 er toprak altında kalarak şehit oldu.
14. Tümen Komutanı Yarbay Kazım Karabekir Güney Grubu Karargahı’na yemeğe davet edildi.
Arıburnu cephesinde etkili piyade bomba ve top ateşi başladı.

21 EYLÜL 1915

14. Tümenin Domuzdere kuzeyinde Hilal Sırtı yamacındaki Karargahı bombardıman altında kaldı.
Düşman Şüheda Tepesi’ne top ve bomba ateşi açtı. 100 metrelik bir ön siper hattını tahrip etti. 15 er şehit oldu, 26 er yaralandı. Fransızlar aynı tepede bir lağım patlattı.

22 EYLÜL 1915

İngilizler Zığındere’de 1. Tümen cephesinde her biri 500 kg. patlayıcı dolu iki lağım patlattı. İnfilak tüm cephelerde duyuldu.
Kerevizdere vadisinde iki tarafa ait karakollar arasında çarpışma başladı.
Kuzey Grubu Kurmay Başkanı Albay Fahrettin Bey, Harbiye Nezareti Müsteşar Vekilliği’ne atandı.
Güney cephesinde İngiliz ve Türk uçakları havada kısa bir süre çatıştı.
Arıburnu’nda düşman bombardımanı Kuzey Grubu Karargâhı’na yöneldi. Şarapnel atışları ve topçu ateşi başladı.

23 EYLÜL 1915

Düşman piyade ve topçu ateşi Anafartalar bölgesinde aniden yoğunlaştı.
Bir İngiliz torpidobotu Kireçtepe bölgesindeki Kanlıtepe’yi ateş altına aldı.
12. Tümen Anafartalar bölgesinde ateş baskını yaptı.
5. Tümen topçusu Kireçtepe’de ateş baskını yaptı.
Kanlısırt ve Yüksek sırt’a yönelen düşman ateşi etkili oldu.
Arıburnu cephesinde Kuzey Grubu Karargâhı bombalandı.

24 EYLÜL 1915

Düşman Kerevizdere bölgesinde Şehitler Tepesi’ni top ve bomba ateşi altına aldı.
Çanakkale Boğazı Mânia Komutanlığı kuruldu. Boğazı geçen denizaltıların engellenebilmesi için yoğun bir çaba sarf ediliyordu.
Başkomutan Vekili Enver Paşa ve Harekât Şube Müdürü Yarbay İsmet Bey, 6. Kolordu’yu teftiş için Gelibolu’ya geldiler.

25 EYLÜL 1915

Kerevizdere’de beş kişilik Fransız keşif kolunun 4 askeri ölü, biri de sağ olarak ele geçirildi. Aynı bölgede düşman bombardımanı Kudsibey Tepesi ve Şüheda Tepesi üzerine yoğunlaştı. Düşman 14. Tümen 55. Alay cephesini top ve bomba ateşi ile dövdü.

26 EYLÜL 1915

Kireçtepe silsilesinde düşman siperlerine topçu ateşi başladı.
4 saat süren Fransız bombardımanında 1.500 top mermisi ve 200 kara torpili atıldı.
Düşman Kerevizdere vadisini ve Şüheda Tepesi’ni yoğun bir şekilde bombardımana başladı.
Yenişehir bölgesinde mevzilenen 150mm’lik bir obüs, denizaltı ağı civarını ateş altına almak üzere faal hale getirildi.
Peyk-i Şevket torpido kruvazöründen çıkarılan iki adet 105 mm’lik gemi topu ile kurulan batarya ateşe hazır hale getirildi. Anafartalar’da 12. Tümen cephesinde ateş baskını yapıldı.

27 EYLÜL 1915

6. Kolordu’nun 24. Tümeni Asya yakasına geçmeye başladı.
Kireçtepe silsilesinde İngilizler Aslantepe’ye karşı hücuma kalktı.
Anafartalar Grubu Komutanı Albay Mustafa Kemal, 5. Ordu komutanına istifasını verdi.

28 EYLÜL 1915

Kudsibey Tepesi güneyi Cesetler Tepesi’nde Fransızların uzattığı iki siper zapt edilip kapatıldı.
Kerevizdere ağzına yanaşan Fransız torpidobotu, Anadolu yakasındaki İntepe topçu bataryalarının ateşi altında kaldı.
Kerevizdere bölgesinde Şüheda Tepesi’nde düşman lağımında patlama oldu.

29 EYLÜL 1915

Seddülbahir cephesinde yeni gün piyade bomba ve topçu ateşiyle başladı.
Marmara Denizi’ne sızan E-12 Denizaltısı, devriye uçuşu yapan bir Osmanlı uçağı tarafından Tekirdağ yakınlarında su yüzünde görüldü. Denizaltı uçağın bombardımanından kurtuldu.
İngiliz uçakları Kireçtepe’de keşif ve bombardıman uçuşu yaptılar.

30 EYLÜL 1915

Kerevizdere Şüheda Tepesi’nde yeni oluşturulan bir düşman siperi el bombaları atılarak kısmen tahrip edildi.
5. Ordu Komutanı Başkomutanlık Vekâleti’ne elinde kuvvetli ihtiyatlar olduğunu, bunların istenilen yerde kullanılabileceğini bildirdi.
Bir İngiliz uçağı Kabatepe civarında keşif uçuşu yaparken Türk uçağının saldırısına uğradı ve kaçtı.
Suvla Koyu’nu tahliye eden Anzaklar’ın 10. Tümeni’ne refakat için Ben My Chree uçak gemisi, 4 muhrip ve torpidobotlar güvenlik için görevlendirildiler.

01 EKİM 1915

Bir İngiliz torpido muhribi Arıburnu cephesinin sağ ve sol kanatlarını bombardımana başladı.
Arıburnu cephesinde piyade ateşleri hafifledi. Düşman kara ve deniz topçusu Conkbayırı’nı dövmeye başladı.
Seddülbahir cephesinde Kerevizdere bölgesinde Fransız birlikleri ateş baskını yaptı.

02 EKİM 1915

38 cm.’lik bir gemi mermisi Çanakkale’de Kalvert Çiftliği’ne düşerek büyük bir çukur açtı.
Arıburnu cephesinde İtilaf Devletleri kara ve deniz topçusu Conkbayırı, Kırmızı sırt ve Kanlısırt’ı ateş altına aldı.
H-1 İngiliz Denizaltısı Nara’daki mânia ağlarının boşluğundan yararlanarak Marmara’ya girmeyi başardı.
İngiliz uçakları Nara Burnu gerisinde, mayın ambarlarının olduğu bölgeyi bombaladı.

03 EKİM 1915

Kerevizdere’de Şüheda Tepesi’nde önceden hazırlanan lağım patlatıldı. Akabinde keşif baskın kolları Fransız siperlerine girdi.
İtilaf filosu Çanakkale şehrinin muhtelif bölgelerine 30 cm. çapında 15 mermi attı.
Düşman Conkbayırı, Kırmızısırt ve Kanlısırt’ı bombaladı.
Arıburnu’nda Türk topçusu Merkez Tepe, Kırmızısırt ve Kanlısırt’taki düşman siperlerini bombardıman etti.
11. ve 14. Piyade Alayları Kuzey Grubu emrine, 33. Piyade Alayı da Kireçtepe bölgesine gönderildi.
Bir İngiliz uçağı irtibat ulaşım yoluna üç bomba attı.

04 EKİM 1915

Asya yakasına geçmiş olan 24. Türk Piyade Tümeni, İntepe bölgesini 2. Tümen’den teslim aldı.
Arıburnu ve Anafartalar cephelerinde Türkler şiddetli piyade, makineli tüfek ve topçu ateşi açtı.
Düşman Kanlısırt’a obüs ateşi açtı. 26 askerimiz şehit oldu. 57 askerimiz yaralandı.
Kerevizdere Koyu’ndaki üç Fransız torpidosu Türk topçu ateşinden etkilenerek geri çekildi. Birinde yangın çıktı. Aynı bölgede Fransızlar 60. Alay cephesinde lağım patlattı. Türk askeri ateş baskını yaptı. Düşman karşılık verdi.

05 EKİM 1915

Kerevizdere’deki 14. Türk Piyade Tümeni gözetleme noktasına top mermisi düştü. Kurmay Yüzbaşı Saffet (Arıkan) yüzünden yaralandı.
Düşman uçakları Çanakkale şehrini bombaladı. Bir erimiz şehit oldu.
Kuzey Grubu Türk topçusu Arıburnu’nda Haintepe’deki düşman topçu mevzilerini ateş altına aldı.

06 EKİM 1915

Asya bölgesinin sorumluluğu 6. Kolordu Komutanı Hilmi Paşa’ya verildi.
5 İngiliz uçağı Çanakkale şehrinde mezarlık bölgesi gerisindeki evleri bombaladı. Üç ev tamamen yandı.
Kerevizdere’de Şüheda Tepesi’ndeki Fransız ileri mevzilerinin bazı kısımları baskınla ele geçirildi.
Müstahkem mevki komutanı Cevat Paşa Güney Grubu Komutanlığı’na atandı. Vehip Paşa İstanbul’a döndü.
İngiltere’de Çanakkale Komitesi bütün yetkilerini İngiliz Savunma ve Deniz Bakanlıkları’na devrederek, kendi kendisini lağvetti.

07 EKİM 1915

Arıburnu cephesinde karşılıklı piyade ve makineli tüfek ateşi yapıldı.
Kerevizdere bölgesinde 14. Tümen keşif kolları Şüheda ve Cesetler Tepeleri’ndeki Fransız siperlerine bomba atarak tahribat yaptı.
Başkomutanlık Vekâleti’nden gelen emirle 5. Ordu bünyesindeki 2. 3. ve 13. Tümenlerin Uzunköprü’ye alınması istendi.

08 EKİM 1915

1. Kolordu Karargâhı ile 2. ve 3. Piyade Tümenleri Uzunköprü’ye gitmek üzere yarımadadan hareket etti.
5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders Kuzey Grubu Karargâhı’na geldi.
Kerevizdere bölgesinde karşılıklı piyade, tüfek ve topçu ateşi yaşandı.

09 EKİM 1915

Arıburnu cephesinde karşılıklı bomba atışları yapıldı. 4. Piyade Tümeni Kayaltepe’ye hareket etti.
Güney Grubunda karşılıklı hafif şiddette piyade ve topçu ateşi devam etti.

10 EKİM 1915

Anafartalar Grubu Komutanı Albay Mustafa Kemal 26. Tümen’i teftiş etti.
Arıburnu cephesinde piyade ve bomba ateşi devam etti.
Kerevizdere bölgesinde karşılıklı piyade ve topçu ateşi açıldı.

11 EKİM 1915

Arıburnu cephesinde düşman topçusu Kanlısırt ve Kırmızısırt’taki Türk mevzilerini yoğun bombardıman altına aldı.
14. Kolordu Komutanlığı’na atanan Cevat Paşa, 5. Kolordu Komutanı Fevzi Paşa ile birlikte 14. Tümen cephesine geldi.
Anafartalar Grubu Komutanlığı, Arıburnu’nda ilk haftalarda çarpışan birliklerden muharebe raporlarını istedi.
Seddülbahir cephesinde sağ kanat siperleri, Zığındere ve gerisini, şiddetli yağmurdan dolayı sel bastı. Her yer balçık ve çamur içinde kaldı.
Londra’da geri çekilme konusu yüksek sesle dile getirilmeye başlandı.

12 EKİM 1915

Arıburnu’nda İngiliz torpido muhribi, Türk sağ ve sol kanatlarını bombaladı.
Düşman topçusu Kanlısırt’taki Türk ön siperlerini ve tel örgülerini kısmen tahrip etti.
Kerevizdere’de Şüheda Tepesi’ndeki düşman lağımı ters patladı. Fransız siperleri zarar gördü. Fransız piyadesinin taarruzu püskürtüldü.

13 EKİM 1915

Kuzey Grubu Komutanı Esat Paşa 1. Ordu Komutanlığı’na atandı.
Düşmanın obüs bataryaları Arıburnu cephesi merkezine yoğun ateş açtı.
Güney Grubu’ndaki 2. Ordu Karargâhı Keşan’a hareket etti.
Anafartalar Grubu Karargâhı üzerinde uçan düşman uçağı, 76. Alay’a ait makineli tüfeklerle vuruldu. Tuz Gölü civarına düşürüldü.

14 EKİM 1915

1. Ordu Komutanlığı’na atanan Esat Paşa, Kuzey Grubu Komutanlığı’nı vekâleten Albay Yakup Şevki Bey’e teslim etti, cepheden ayrıldı.
Seddülbahir cephesi Türk sol kanadında karşılıklı piyade ve topçu ateşi açıldı.
Arıburnu’nda düşman topçusu Kuzey Grubu topçu mevzilerini bombaladı. 12 adet büyük çaplı ağır top mermisi düştü.

15 EKİM 1915

Seddülbahir cephesinde topçu düellosu yaşandı.
Kerevizdere bölgesinde düşman blokhavzları lağımlar patlatılarak tahrip edildi.
İngiliz hükümeti yeni takviyeler isteyen Hamilton’un görevini daha fazla sürdüremeyeceğini belirterek, yerine General Monroe’yi atadı. Monroe Çanakkale ve Selanik Kuvvetleri Komutanı oldu. Çanakkale Kuvvetleri Komutanı olarak General Birdwood atandı.

16 EKİM 1915

Kerevizdere’de Türk tarafına ait blokhavz, düşmanın şiddetli bomba ve topçu ateşinin etkisiyle terk edilmek zorunda kalındı.
2. Kolordu’ya bağlı 4. Tümen Keşan’a hareket etti.

16 EKİM 1915

Kerevizdere’de Türk tarafına ait blokhavz, düşmanın şiddetli bomba ve topçu ateşinin etkisiyle terk edilmek zorunda kalındı.
2. Kolordu’ya bağlı 4. Tümen Keşan’a hareket etti.

17 EKİM 1915

5. Kolordu Karargâhı Kadıköy’e (Evreşe) hareket emri aldı.
14. Tümen Komutanı Yarbay Kazım Karabekir 1. Ordu Kurmay Başkanlığı’na atandı.
Taşköprü gambotu Bandırma yolu açığında tespit ettiği iki düşman denizaltısına 3,7’lik toplarıyla ateş açtı.
H-1 Denizaltısı Marmara’da Bithynia adlı Avusturya vapurunu batırdı.
Rumeli Mecidiye-Namazgâh tabyaları arasında görülen bir düşman denizaltısına ateş açıldı. Denizaltı dalıp kurtuldu.

18 EKİM 1915

İstanbul’dan Uzunköprü üzerinden gönderilen 136. Piyade Alayı, Bolayır’a intikal etti. Kuzey Grubu emrine verildi.
Seddülbahir’de karşılıklı piyade ve topçu ateşi açıldı.

19 EKİM 1915

Kurban Bayramı’nın ilk günüdür.
Arıburnu cephesinde düşman obüs bataryalarının ateşleri 48. Alay mevzilerinde yoğunlaştı.
Kerevizdere cephesinde 61. Piyade Alayı sorumluluk bölgesini teslim aldı.
Seddülbahir’in 10. Tümen cephesinde şiddetli İngiliz topçu bombardımanı yaşandı.

20 EKİM 1915

Anadolu Hamidiyesi açığında görülen bir düşman denizaltısına ateş açıldı. Yara almadan, dalıp kurtuldu.
H-1 Denizaltısı Marmara’da Hanifiye ve Plevne vapurlarını batırdı.

21 EKİM 1915

2. Kolordu’ya bağlı 13. Tümen Keşan’a hareket etmek üzere geri alındı. Soğanlıdere mezkiine çekildi.
Suriye Edebiyat (âlimler) Heyeti Anafartalar Grubu Karargâhı’na ziyarete geldi. 59. Alay cephesinden harp meydanına gözlemler yaptı.

22 EKİM 1915

Zığındere’de 30. Alay, daha solundaki 56. Alay cephesini teslim aldı.
Seddülbahir’de Zığındere bölgesinde 10. Tümene bağlı 30. Alay, cephesini 71. Alay’a teslim etti.
İzmir’den yola çıkarılan 42. Piyade Tümeni öncü birlikleri Çanakkale’ye ulaşmaya başladı.
E-20 İngiliz Denizaltısı Marmara’ya girmeyi başardı.

23 EKİM 1915

Suriye, Lübnan ve Filistinli ulemalardan, din adamlarından ve edebiyatçılardan oluşan Âlimler Heyeti’nin Çanakkale Cephesi’ni gezisi sona erdi. & günlük gezinin rehberliğini yapan Üryanizade Ali Vahid Efendi, bu ziyaretin notlarını “ÇANAKKALE CEPHESİNDE GÖRÜP DUYDUKLARIM” adıyla kitap haline getirmiştir.
Bu ziyaret başka eserlerin de ortaya çıkmasına vesile olmuşsa da Ali Vahid Efendi’nin güçlü kalemi diğerlerinden ayrı bir yere sahiptir.

24 EKİM 1915

stanbul’dan gönderilen İtfaiye Alayı Bolayır’a geldi, Kuzey Grubu emrine verildi.
***Bir yıl önce 24 Ekim 1914’te, Yavuz ve Midilli’nin Rus limanlarını bombaladığı çatışma öncesi İstanbul’dan tatbikat emri verildi. Bu emrin kimin imzasıyla verildiği hala tartışılmaktadır.
Said Halim Paşa Hariciye Nazırlığı görevinden istifa etti. Yerine Meclis-i Mebusan Reisi Halil Bey getirildi.***

Yavuz Gemisi

25 EKİM 1915

Başkomutanlık bir yazı yayınlayarak, mezarlıklara neler yapılacağı, özellikle de yabancı mezarlıklar ile ilgili konuları Çanakkale Grubu Komutanlığı’na bildirdi. Yabancılara ait mezarlıkların tel örgüyle çevrilmesi ve korunması istendi.
14. Tümen Komutanı Yarbay Kazım Karabekir görevini Alman Albay Von Sodenstern’e teslim etti.
Nara-Boğalı Kalesi arasında görülen düşman denizaltısına Musul torpidosundan ateş açıldı.

26 EKİM 1915

Yarbay Kazım Karabekir İstanbul’daki 1. Ordu Kurmay Başkanlığı’na atandı.
Çanakkale Savaşı’nda çatışmalar zayıfladığı için, verilen bu kararın ardından 6. Ordu Kurmay Başkanı olarak Irak Cephesi’ne gidecektir. Kazım Bey’in rütbesi, Çanakkale’deki başarılarından dolayı Albaylığa yükseltildi.

27 EKİM 1915

Yarbay Kazım 14. Tümen’e veda mesajı yayınladı, İstanbul’a hareket etti. Bu mesaj askerler arasında duygusal ve hüzünlü anlar yaşattı. Onun cepheden ayrılışı büyük üzüntü yarattı.
Anafartalar’da 11. 12. ve 9. Tümenler’den kurulu kolordu 16. Kolordu adını aldı. Komutanlığına Kanengiesser getirildi.
Türk birlikleri Arıburnu ve Anafartalar cephesinde kısa süreli ateş baskını yaptı.
Arıburnu’nda düşman kara ve deniz topçusu Kavaktepeler ve Palamutluk’taki topçu mevzilerini hedef aldı.

28 EKİM 1915

Deniz Yüzbaşı Enver Efendi ve 20 kişilik personeli 7 Rus mayınını Akbaş iskelesinden alarak Ece Limanı açığına döktü.
İtilaf Devletleri’nin Çanakkale ve Selanik Kuvvetleri Genel Komutanlığı görevine getirilen General Monroe, Limni Adası Mondros Limanı’na gelerek göreve başladı.

29 EKİM 1915

Arıburnu cephesinde topçu düellosu yaşandı.
16. Tümen birlikleri obüs mermilerinin isabetiyle zayiat verdiler.
***Bir yıl önce 29 Ekim 1914’te Türk gemileri Rus limanlarını bombalamıştı. Bu olay Rusların Osmanlı’ya savaş açmasına, dolayısı ile Çanakkale Savaşları’nın başlamasına neden olmuştu. Sivastopol, Odessa, Yatla, Kefe, Kerç ve Novorosiski üs ve limanları bombalandı. 3 gambot, 1 mayın gemisi, 1 topçeker, 20 ticaret gemisi batırıldı. 50’den fazla hedef tahrip edildi. 3 subay ve 27 er esir alındı.***

30 EKİM 1915

Kuzey Grubu emrinde bulunan, eski 5. Tümen Karargâhı ve alayları Keşan’a hareket etti.
Fransız Turquoise Denizaltısı Boğaz’dan çıkmaya çalışırken Akbaş Limanı önünde su yüzüne çıkmak zorunda kalıp ele geçirildi. Denizaltıya onu fark eden ve isabetli atışlarla yaralayan Müstecip Onbaşı’nın adı verildi. Denizaltı sefere konulmadı. Diğer denizaltıların şarjı için kullanıldı.

31 EKİM 1915

Başkomutan Vekili Enver Paşa ve maiyeti İsmailoğlu Tepe’deki mevzilerden cepheyi inceledi.
Enver Paşa, İzzet Paşa, General Feldman ve Başyaver Kazım Orbay Bey Anafartalar Grubu Karargâhı’na geldiler.
Ele geçirilen Turquoise Denizaltısı bakım ve onarım için Boğaz Limanı’na götürüldü.
H-1 İngiliz Denizaltısı Boğaz’dan çıkmayı başardı

01 KASIM 1915+

Haintepe’deki düşman obüsleri Kırmızısırt’ı, Gültepe’deki düşman obüsleri de Mersindere sırtlarını, Adana Bayırı’nı ve Kanlısırt gerisini bombaladı.
İntepe’deki bataryalarımız Seddülbahir’deki çıkarma iskelelerine ve nakliye gemilerine ateş açtı.
Anafartalar ve Arıburnu’nda şiddetli lodos etkili oldu. Luis muhribi Büyük Kemikli Burnu güneyi açığında karaya oturdu.
***Bir yıl önce 1 Kasım 1914 günü Rus Ordusu Doğuanadolu bölgesindeki Türk topraklarına taarruza başladı.***

02 KASIM 1915

Topçular Sırtı’ndaki Türk topçu bataryası ateş açtı. Düşman obüs bataryaları karşılık verdi. Düşman topçusu Adana Bayırı’nı hedef aldı.
İki İngiliz uçağı Arıburnu cephesi üzerinde siperlere birkaç bomba attı. Etkili olamadı.

03 KASIM 1915

Arıburnu cephesinde Abdulvahap Sırtı’ndaki düşman makineli tüfekleri ateş açtı. Palamutluk sırtlarındaki topçu bataryaları düşman siperleri gerisini, Topçular Sırtı’ndaki bataryalarımız Kanlısırt cephesini ve cephe gerisini bombaladı. Düşman obüsleri Topçular Sırtı’ndaki ateşe karşılık verdi.
Ayan ve Mebusan Heyeti Anafartalar Cephesi’ne ziyaret kararı aldı.
***Bir yıl önce 3 Kasım 1914 günü Çanakkale Boğazı’na ilk saldırı yapılmıştı. Gemilerin Türk topçusunun menzili gerisinden yaptıkları bombardımanla Seddülbahir’de bir cephanelik isabet almış, 81 er, 5 subay şehit olmuştu. Bunlar Çanakkale Savaşları’nın ilk şehitleriydi.***

04 KASIM 1915

Haintepe’deki düşman obüsleri 125. Piyade Alayı cephesini bombaladı.
Topçular Sırtı’ndaki havan bataryası faaliyete başladı.
Türk Tayyare Bölüğü’nden bir uçak Anafartalar bölgesinde keşif uçuşu yaptı.
Bir Alman istihkâm müfrezesi Uzunköprü’ye geldi.

05 KASIM 1915

Alman UB-14 Denizaltısı Marmara Adası kuzeydoğusu açıklarında İngiliz E-20 Denizaltısı’nı 500 metreden attığı torpido ile vurdu. 20 kişi öldü. Kaptan Warren ve mürettebattan 8 kişi kurtuldu.
Bir düşman monitörü Kanlısırt gerisindeki Türk siperlerini bombaladı.
Kepez’deki Mesudiye bataryasından alınan76 mm’lik iki top Anadolu Hamidiye Tabyası’na konuldu.
Arıburnu Cephesi’nde piyade ve bomba ateşi şiddetlenerek devam etti.
E-11 Denizaltısı üçüncü kez Marmara’ya girmeyi başardı.

06 KASIM 1915

Düşman obüs bataryaları Kemalyeri bölgesini bombaladı.
Düşürülen İngiliz uçağına yardıma gelen torpidobot, Kemikli Burnu’nda karaya oturdu.
Arıburnu açıklarında da bir İngiliz uçağı topçu ateşi ile düşürüldü.

07 KASIM 1915

Seddülbahir cephesinde 10. Türk Piyade Tümeni, cepheden ayrılıp Soğanlıdere’ye intikale başladı.
Kanlısırt’ta düşman ateş baskını yaptı.
Topçular Sırtı’ndaki 21 cm’lik havan düşman mevzilerine ateşe başladı.
Arıburnu Cephesi üzerinde bir düşman uçağı keşif yaptı.
Anafartalar’da iki taraf arasında topçu ateşi şiddetlenerek sürdü.

08 KASIM 1915

Kitre taraflarından gelen bir İngiliz uçağı Arıburnu Cephesi üzerinde keşif uçuşu yaptı.
İmroz’dan kalkan bir İngiliz uçağı Dedeağaç-Selanik demiryolu güzergâhında Kuleli-Burgaz köprüsünü bombaladı.
Anafartalar Grubu Komutanı Albay Mustafa Kemal, Kireçtepe’deki kızaklı bataryaları teftiş etti.

09 KASIM 1915

240 mm’lik motorlu bir Avusturya havan bataryası Uzunköprü’ye geldi.
Düşmanın obüs bataryaları Adana Bayırı’nı bombaladı.
Bir İngiliz uçağı, Arıburnu cephesi üzerinde keşif uçuşu yaptı.
Bir İngiliz zırhlısı Kocadere Köyü yönünü bombaladı.
77. Alay’dan hazırlanan bir gönüllü müfreze düşmana baskın yaptı.

10 KASIM 1915

Düşman obüs bataryaları Kırmızısırt’taki 125. Alay cephesini bombaladı.
10. Türk Piyade Tümeni, Kadıköy-Kiliseli yoluyla Bayramiç doğrultusunda hareket etti.

11 KASIM 1915

125. Alay siperleri ve gerisi obüs bombardımanına uğradı.
Kanlısırt’ın sol tarafı bir düşman monitörünün bombardımanı altında kaldı.
***Bir yıl önce 11 Kasım 1914 günü Osmanlı Devleti İngiltere ve Fransa’ya savaş ilan etti. Birinci Dünya Savaşı’na resmen girdi. Türk orduları bu kararın ardından toplam 12 cephede savaşacaktır. Çanakkale Cephesi bunlardan sadece biridir.***

12 KASIM 1915

Bir İngiliz uçağı Arıburnu cephesi üzerinde keşif uçuşu yaptı.
20. Tümene ait küçük zabit keşif heyetleri, yakında 14. Tümen’den devralacakları Kerevizdere cephesindeki siperleri inceledi.
Düşman Kanlısırt gerisindeki hatları obüs ateşi altına aldı. 47. Alay Kanlısırt önünde düşman hattına yakın bir lağım patlattı. Akabinde bir baskın müfrezesi süngü hücumuna kalktı.

13 KASIM 1915

20. Tümen’in 61. ve 62. Piyade Alayları’ndan keşif birlikleri Kerevizdere bölgesindeki 14. Tümen cephesinin siperlerini tetkik etti.
Arıburnu Cephesi’nde düşman obüs bataryaları, Kanlısırt ve Kırmızısırt gerilerini bombaladı.
Saros Körfezi’nde İngiliz Ben My Chree Uçak Gemisi’nden kalkan bir uçak Kuleli-Burgaz köprüsünü bombaladı.
İngiliz Savaş Bakanı Lord Kitchener cepheyi ziyaret etti.

14 KASIM 1915

Kanlısırt’ta 47. Alay cephesinin sol tarafında düşman lağım patlattı. İlk anda 7 askerimiz şehit oldu.
***Bir yıl önce 14 Kasım günü, Sultan 5. Mehmet Reşat Cihad-ı Ekber ilan ederek bütün Müslümanları itilaf Devletlerine karşı savaşa davet etmişti.***

15 KASIM 1915

Kanlısırt’taki Türk Schneider bataryası atışlarına başladı.
Haintepe’deki düşman obüsleri Kanlısırt gerilerini bombaladı.
Topçular Sırtı’ndaki Türk bataryaları faaliyetlerini artırdı.
10. Tümen Saros Körfezi kuzeyinde çadırlı ordugâha geçti.
İngiliz Savaş Bakanı Lord Kitchener hükümetine çözümün çekilmek olduğunu bildirdi.

16 KASIM 1915

Arıburnu Cephesi üzerinde iki İngiliz uçağı keşif yaptı.
Düşman obüsleri Arıburnu Cephesi sol kanat siperlerini bombaladı.
Kanlısırt bölgesinde aşırı yağmur nedeniyle siperler çamur içinde kaldı.

17 KASIM 1915

Gelibolu Yarımadası, Seddülbahir Harapkale’de Doughty Wylie’nin bireysel mezarının bir ziyaretçisi vardı. Bu, sevgilisi Gertrude Bell idi. Her ikisi de İngiliz tarihinin en önemli casuslarıydılar. Osmanlı coğrafyasında İngilizler adına önemli görevler üstlenmişlerdi.

18 KASIM 1915

Düşman topçu bataryaları Kanlısırt gerisini bombaladı.
24 cm’lik motorlu Avusturya havan bataryası Keşan’a ulaştı.
Arıburnu Cephesi üzerinde iki İngiliz uçağı keşif uçuşu yaptı.

19 KASIM 1915

Palamutluk’taki Türk topçu bataryaları faaliyete başladı. Düşman obüs bataryaları karşılık verdi.
Bugün yayınlanan Tasvir-i Efkâr Gazetesi, Seddülbahir’de düşmandan ele geçirilen 10 adet büyük İngiliz bandırasının, 10 adet işaret flamasının, kara ve deniz subay ve eratına ait 39 şapkanın sergilenmek üzere Askeri Müzeye verildiğini yazdı.
Frank m. Coffee kalbinden vuruldu. Yıllar sonra mezarı Avustralya’ya taşınmak istendi. Bunun için papalık tarafından resmi girişim yapıldı.

20 KASIM 1915

Arıburnu sahili açıklarında bir İngiliz zırhlısı Türk cephe gerisini bombaladı.
24 cm’lik Avusturya havan bataryası 2. Ordu Komutanlığı birliklerinin yardımıyla Gelibolu’ya getirildi.
Arıburnu Cephesinde bir İngiliz uçağı keşif uçuşu yaptı.
Alman Deniz Uçak Birliği’nin Gotha WD.1 tipi bir uçağı Dedeağaç ve civarında keşif uçuşu yaptı. Ayrıca iki tane daha Osmanlı deniz uçağı Çanakkale’den havalanarak, Saros-Dedeağaç arasında kalan bölgede keşif uçuşu yaptılar. Dönüşte İmroz Adası yakınlarındaki bir İngiliz kruvazörü ile iki tane torpidobotuna bomba saldırısında bulunduktan sonra Çanakkale’ye döndüler.

21 KASIM 1915

Bir İngiliz torpidobotu Arıburnu Cephesi sağ kanadını bombardıman etti.
Dedeağaç’tan havalanan Gotha WD.1 deniz uçağı, Çanakkale’ye geliş rotasında İmroz Adsı önündeki İngiliz savaş gemilerinin ateşine maruz kaldı. Daha sonra kara üzerine gelince, bu kez İngilizler’in Kuzey Cephesi’ndeki siperlerinden açılan ateş sonucu ufak tefek hasar görmesine rağmen Nara’ya ulaşmayı başardı.
Sırplar Yenipazar’da bozguna uğrayıp geri çekildi. Sırp hükümeti İşkodra’ya sığındı.

22 KASIM 1915

Arıburnu Cephesi’nde aşırı yağmur, siperleri çamur deryası yaptı. Çatışma bölgelerinde her iki taraftan da sele kapılma ve boğulma olayları yaşandı. Özellikle Anzaklar’ın bulunduğu alt kesimlerdeki siperler, büyük tehlikeler yaşadı.
Uluslar arası arenada hem siyasiler arasında hem de basında, geri çekilme tartışmaları hararetlendi. Geri çekilmenin stratejik ve fiziksel, olası etki ve tehlikeleri tartışıldı.
İtilaf çıkarma kuvvetleri komutanlığına General Hamilton’un yerine atanan General Monroe, Gelibolu’nun boşaltılmasına yönelik geniş kapsamlı bir rapor hazırladı.

23 KASIM 1915

Arıburnu Cephesinde karşılıklı topçu atışları yapıldı.
İngiliz Pilot Yarbay Samson’un verdiği rapora göre İngilizler’in 2. ve 3. hava bölükleri yedi aylık sürede Osmanlı hedeflerine 2.500 saatlik uçuş yaptılar. 179 adet 45 kg’lık, 507 adet 9,5 kg’lık bomba attılar.
İngiliz uçakları Dedeağaç-İstanbul demiryoluna bomba saldırısında bulundular. Ciddi bir hasar olmadı.
İngiltere Savaş Konseyi Gelibolu Yarımadası’ndan çekilme konusundaki kesin kararını verdi. Konsey aldığı bu tavsiye kararını hükümete bildirdi.

24 KASIM 1915

Seddülbahir Cephesi’nde topçu düellosu yaşandı.
Avustralyalılar Arıburnu Cephesi Kanlısırt bölgesinde tel örgülerini geri çekmeye başladı.
İngiliz Savaş Bakanı Lord Kitchener Gelibolu Yarımadası’ndan ayrıldı.

25 KASIM 1915

Cesarettepe’de 72. Alay cephesinde küçük bir düşman siperi ele geçirildi.
Palamutluk Sırtı’ndaki topçu Türk bataryaları top ateşine başladı.
Kanlısırt’taki Türk siperleri karşısındaki düşman tel örgüleri seyrekleşmeye başladı.

26 KASIM 1915

Cephede şiddetli lodos sağanak yağmur getirdi. Her iki taraftan da çok sayıda asker sel sularına kapılarak boğuldu. En çok zayiat 18. 59. ve 36. Alaylar cephelerinde yaşandı.
Arıburnu ve Anafartalar’da yağmurlar sellere sebep oldu. Anafartalar ovası ve yamaçlardaki siperler yağmur suyu ile doldu.

27 KASIM 1915

Şiddetli fırtına ile birlikte kar yağışı başladı. 20. Tümen 61. Piyade Alayı Kitre bölgesinde sol kanatta mevziye girdi.
5. Ordu Komutanlığı düşmanın çekilme olasılığına karşı keşif ve gözetlemeye önem verilmesini isteyen bir emir yayınladı.
Avusturya Havan Bataryası zorlukla Kocaçimen bölgesine getirildi. Mestantepe bölgesini ateş altına alacak şekilde mevzilendirildi.
Hava şiddetli ve soğuk poyraza döndü.

28 KASIM 1915

Kerevizdere’de 20. Tümen birlikleri 14. Tümen’den cepheyi teslim aldı. 41. ve 42. Piyade Alayları Soğanlıdere’ye hareket etti.
Cephede ısı eksi 10 dereceye düştü. Kar fırtınası bütün şiddetiyle devam etti. Görülmemiş şiddetteki soğuklar yüzünden siperlerdeki çamurlar da dondu.
Her iki taraftan çok sayıda asker donarak öldü.

29 KASIM 1915

Palamutluk Sırtı’ndaki topçu bataryaları ateşe başladı, gittikçe şiddetlendirdi.
Arıburnu cephesi sol kanadında şiddetli tüfek ve makineli tüfek ateşi yapıldı.
Aşırı soğuklar Anafartalar’da Türk ve İngiliz birliklerine zayiat verdirmeye devam etti. Binlerce asker hasta oldu, yüzlercesi donarak öldü. İtilaf kuvvetlerinin kaybı çok daha fazlaydı.

30 KASIM 1915

Türk topçu ateşi bütün şiddetiyle devam etti. Piyadeler için hücum emri verilmedi.
24’lük Avusturya havanı 24 mermi attı. 12’si patlamadı.
Haintepe’deki düşman bataryaları 16. Tümen cephesini ve cephe gerisini bombardıman etti.
Düşman topçusu 19. Tümen cephe gerisini bombaladı.
Topçular Sırtı’ndaki topçu bataryaları yoğun ateşe başladı. 240mm’lik havanlar da ateşe katıldı.
Arıburnu Cephesi’nde Kanlısırt bölgesinde taarruz hazırlıkları başladı.47. ve 63. Piyade Alayları taarruz hazırlıklarını tamamladılar.
Soğuklar kırılmaya, hava açmaya başladı.

01 ARALIK 1915

Saros Körfezi’nde karaya oturan İngiliz torpidobotuna bir Türk uçağı 4 adet bomba attı. İsabet ettiremedi.
Büyükanafarta Azmağı güneyinde bir düşman makineli tüfek mevzii topçu ateşiyle tahrip edildi.
Anafartalar Grubu’na bağlı topçu bataryaları Lalababa ve Mestantepe gerilerine Türk topçusu bombardımanı devam etti.

02 ARALIK 1915

Seddülbahir Cephesi’nde Türk mevzilerinin merkez ve sol kanat bölgelerine düşman kara torpili atışı artarak devam etti. Sağ kanatta şiddetli bomba muharebeleri yaşandı.
Arıburnu açıklarında bir düşman monitörüne Türk Hava Bölüğü’ne ait bir uçak taarruz etti. Monitör ateşi kesip uzaklaştı.

03 ARALIK 1915

Saros Grubu’na bağlı Türk topçu bataryaları, Kavak Köprüsü’nü bombalayan İngiliz zırhlısına 4 mermi isabet ettirdi.
E-11 İngiliz Denizaltısı Yalova-Tuzla arasındaki Yarhisar torpidobotunu batırdı.
Palamutluk Sırtları’ndaki Türk topçu bataryaları Arıburnu Cephesi’ndeki düşman mevzilerini ateş altına aldı.
Seddülbahir Cephesi’nde sağ kanatta şiddetli bomba muharebesi yaşandı.

04 ARALIK 1915

E-11 Denizaltısı Bandırma açığında Bosforus vapurunu torpilleyerek batırdı.
Seddülbahir Cephesi’nde şiddetli topçu bombardımanı yaşandı.
Palamutluk Sırtları’ndaki Türk topçu bataryaları düşman mevzilerini dövdü.

05 ARALIK 1915

5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders Anafartalar Grubu Karargâhı’nı ziyaret etti.
E-11 Denizaltısı Marmara Adası güneyinde Leonida vapurunu batırdı.

06 ARALIK 1915

Anafartalar bölgesinde İtilaf kuvvetleri kara ve deniz topçusu Türk siperlerini ateş altına aldı.
E-11 Denizaltısı Erdek Limanı açığında 41 no’lu Şirket-i Hayriye vapuru olan Metanet’i batırdı. Ardından 40 no’lu Şirket-i Hayriye vapuru olan Rehber’i batırdı.

07 ARALIK 1915

E-11 Denizaltısı İntibah mayın gemisi ile Marmara Adası kuzeyinde topçu düellosuna girdi. Bir Türk subayı şehit oldu, bir diğeri yaralandı.
Arıburnu Cephesi’nde karşılıklı şiddetli bomba taarruzları ve makineli tüfek ateşi yapıldı.

08 ARALIK 1915

Palatya Limanı’na sığınan İntibah römorkörü bir kez daha E-11 Denizaltısı’nın saldırısına uğradı. Karşılıklı topçu muharebesinde iki er şehit oldu.
5. Kolordu Komutanı Mirliva Fevzi Paşa (Çakmak) Anafartalar Grup Komutanlığı Vekâletini almak üzere karargâha geldi.
Arıburnu Cephesi üzerinde bir düşman uçağı keşif uçuşu yaptı.
Bir İngiliz uçağı Akbaş Limanı üzerinde Türk topçusunun başarılı ateşi ile düşürüldü.
Arıburnu Cephesi sağ kanadında şiddetli bir bomba muharebesi yapıldı.

09 ARALIK 1915

Seddülbahir Cephesi’nde düşmanın bomba ve kara torpidosu ateşi yoğunlaştı.
Kemikli Limanı’ndaki İngiliz savaş gemileri Türk mevzilerine ateş açtı.
Kemalyeri’ndeki Türk topçu bataryaları düşman mevzilerini dövdü.
Anafartalar Grubu Komutanı Albay Mustafa Kemal Mirliva Fevzi Paşa’ya cepheyi gezdirdi.

10 ARALIK 1915

Palamutluk Sırtları’ndaki Türk topçu bataryaları düşman cephesine ateş açtı.
Anafartalar Cephesi’ndeki topçu bataryaları karşılıklı ateşlerini yoğunlaştırdı.
Arıburnu açığındaki bir İngiliz Kruvazörü bir torpidobot ve bir monitör eşliğinde Türk siperlerine ateş açtı.
Anafartalar Grubu Komutanı Albay Mustafa Kemal, görevi Mirliva Fevzi Paşa’ya devrederek İstanbul’a hareket etti. Seddülbahir Cephesi’nde yoğun düşman topçu ve bomba ateşi yaşandı.

11 ARALIK 1915

Anadolu Türk topçu bataryaları Morto Limanı ve Tekke Burnu civarındaki düşman ordugâhlarını ateş altına aldı.
Anafartalar bölgesinde düşman kara topçusu şiddetli ateşe başladı. Birleşik filodan bir kruvazör ile bir monitör kara topçusunun ateşine destek oldu.
Anafartalar Grubu Komutan Vekili Fevzi Paşa ile 5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders Kocadere bölgesinde birliklerin talimini izledi.

12 ARALIK 1915

Seddülbahir Cephesi’nde karşılıklı tüfek, makineli tüfek ve bomba ateşleriyle topçu ateşi çatışmaları yaşandı.
İngiliz E-11 Denizaltısı Dil İskelesi Eskihisar arasında Memo römorkörünü batırdı.

13 ARALIK 1915

Kerevizdere’deki Türk topçu bataryaları bir düşman ileri siperi ile iki irtibat köprüsünü tahrip etti.
İntepe bataryamız bir düşman monitörüne ve Tekke Burnu’ndaki tesislere ateş açtı.
Arıburnu ve Anafartalar açığındaki düşman savaş gemileri uçurdukları keşif balonunun sağladığı istihbaratla Türk mevzilerini bombaladı.
5. Ordu Komutanı Liman Von Sanders Anafartalar Grubu Karargâhı’nı ziyaret etti.
***Bir yıl önce bugün İngiliz B-11 Denizaltısı Sarısığlar Koyu’nda demir üzerindeki Mesudiye zırhlısını torpilleyerek batırmıştı. 10’u subay 34 deniz askerimizi şehit etmişti.***

14 ARALIK 1915

İntepe topçu bataryaları Seddülbahir İskelesi ve civarındaki düşman mevzilerini bombaladı.
E-11 Denizaltısı İstanbul Limanında Leros vapurunu batırdı.

15 ARALIK 1915

Seddülbahir’de sağ kanat Türk topçu bataryaları bir düşman kruvazörü ile bir torpidobota ateş açtı.
4 düşman uçağı Türk keşif uçağına saldırdı. Türk uçağı uzaklaşmak zorunda kaldı.
Bir Türk uçağı Arıburnu Cephesi üzerinde keşif uçuşu yaptı.
Seddülbahir Cephesi’nde düşman topçusu tarafından 20. Tümen mevzilerine yoğun topçu ateşi açıldı.

16 ARALIK 1915

İntepe topçu bataryaları Tekke Burnu Limanı’nı ateş altına aldı.
Gültepe gerisindeki düşman obüs bataryası 16. Türk Tümeni cephesini ve geri hatlarını bombardıman etti.

17 ARALIK 1915

Güney Cephesi’nde sağ kanat Türk topçu bataryaları Zığındere açığındaki bir nakliye gemisini ateş açarak uzaklaştırdı.
Anadolu yakası topçu bataryaları Morto Limanı İskelesini bombardıman etti.
Turşunköy civarında bir düşman uçağı birlik ve karargâhlarımıza saldırdı. 16. Kolordu destek birliklerinden 16 asker şehit oldu, 27 asker yaralandı.

18ARALIK 1915

Anadolu yakası topçu bataryaları Seddülbahir’deki düşman ordugâhları ile iskeleyi ateş altına aldı.
Düşman uçakları Anafartalar cephe gerisinde Yalova Köyü civarındaki karargâhlarımızı bombaladı.

19 ARALIK 1915

Arıburnu ve Anafartalar cephelerinde tüfek ve bomba ateşleri seyrekleşti.
16. Kolordu gözetleme postası İmroz önünde 25 nakliye gemisi ile 4-5 harp gemisi gördüğünü rapor etti.
Düşman Kerevizdere bölgesinde önce topçu ateşi başlattı, ardından Fransız ve İngiliz birlikleri taarruza kalktı. Türk birlikleri bu taarruzları püskürttü.
Anadolu sahili topçu bataryaları Tekke Burnu İskelelerini ateş altına aldı.
15 cm’lik seri atışlı Türk obüs bataryaları Lalababa, Kayacıkağılı, Şahinsırt’taki düşman mevzilerine ateş açtı.

20 ARALIK 1915

Sabahın erken saatlerinde Arıburnu açıklarında denizde hareketlilik rapor edildi. Arıburnu Cesarettepe’de geri çekilmekte olan düşman aynı anda 1 ve 5 no’lu tünellerde ve Arnalı Tüneli’nde toplam 3,5 ton patlayıcı patlattı. Düşmanın Kuzey Cephesi’nden çekildiğine dair rapor Kuzeye Grubu Karargâhı’na iletildi. Liman Von Sanders silahbaşı yapılmasını ve sahile doğru ilerlenmesini emretti.
İtilaf kuvvetlerinin 33 İngiliz tugayına bağlı son asker de kıyıyı terk etmişti. Düşmanın çekilmesinin ardından Küçük ve Büyük Kemikli’de Karakol Dağı’nda ve Pırnartepe’de yangınlar başladı. Peşpeşe patlamalar yaşandı. 7. Türk Tümeni cephesinde 21. Piyade Alayı’ndan ilk askerler, terk edilmiş düşman siperlerine girdi. Yer yer kurulan tuzaklar, döşenen kara mayınları ve denizden yapılan düşman topçu ateşi yüzünden bazı askerlerimiz şehit oldu, bazıları da yaralandı. Düşman Kuzey Cephesini tamamından çekilmiştir.

21 ARALIK 1915

Anadolu yakasındaki İntepe bataryalarımız Tekke Burnu’ndaki bir mühimmat deposunu topçu ateşi ile havaya uçurdu. Düşmanın çekilirken Küçükkemikli’deki erzak depolarında başlattığı yangın gün boyu devam etti. 16. Kolordu cephesinde 300km. kablo, 800 çadır, 3.000 portatif çadır, 3.000 kazma ve kürek, 10.000 kumtorbası kullanılır halde bulundu. Şiddetli yağmur ve lodos eşliğinde askerlerimiz, çekilen düşmanın bıraktığı malzemeleri ve mühimmatı tasnif etti.

22 ARALIK 1915

Anadolu yakası İntepe topçu bataryalarımız Seddülbahir Limanı’nda bir nakliye gemisine isabet ettirdi. Gemi Limandan ayrılmak zorunda kaldı.
Kuzey Cephesi’nden ve Anafartalar Cephesi’nden Güney Cephesi’ne topçu bataryaları ve cephane sevkedilmeye başlandı.

23 ARALIK 1915

Anadolu yakasındaki İntepe topçu bataryalarımız Güney Cephesi’ndeki Seddülbahir düşman tesislerini bombardıman etti. 6 baraka isabet alarak yandı.

24 ARALIK 1915

İntepe topçu bataryalarımız Seddülbahir İskelesi’ndeki düşman hedeflerini gün boyu dövmeye devam etti.

25 ARALIK 1915

Bir Türk deniz uçağı Bozcaada, Mavro Adası, Seddülbahir üzerinde keşif uçuşu yaptı. İki İngiliz torpidobotuna ve bir muhribe birkaç bomba attı.
İntepe bataryalarımız Morto Koyu arkasında mevzilenmiş düşman obüs bataryalarına isabetli atışlar yaptı. Seddülbahir İskelesi’ni dövmeyi sürdürdü.

26 ARALIK 1915

Bir Türk deniz uçağı İmroz ile Seddülbahir arasında seyrederken bir düşman kruvazörüne bomba attı. Gemi kıç tarafından hafif hasar aldı.
Anafartalar Grubuna bağlı olan kolorduların Grup ile irtibatı kaldırıldı. Kolordular doğrudan 5. Ordu’ya bağlandı.

27 ARALIK 1915

İntepe topçu bataryaları Seddülbahir Limanı’ndaki hangarlara ateş açtı. Bir hangar isabet aldı.

28 ARALIK 1915

Bir Türk deniz uçağı, Mondros’taki hava alanına bomba attı. Alanda yangın çıktı.
İntepe bataryalarımız Seddülbahir İskelesi’ne ateş etmeğe devam etti. Bir nakliye gemisi isabet aldı.

29 ARALIK 1915

Anadolu topçu bataryaları Seddülbahir’i ateş altına aldı.
Seddülbahir cephesinde karşılıklı hafif piyade, makineli tüfek ve topçu ateşi yapıldı.

30 ARALIK 1915

İntepe bataryaları Seddülbahir İskeleleri’ne ateş açtı.
20. Tümene bağlı 60. ve 61. Alaylar Kitre bölgesinden Kerevizdere’ye geçip bölgeyi teslim aldı.

31 ARALIK 1915

Bir Türk uçağı bir İngiliz zırhlısına bombalı saldırı yaptı. Seddülbahir’de bir düşman ordugâhını bombaladı.
Anadolu yakası İntepe bataryaları Seddülbahir ve Tekke Burnu İskeleleri’ne topçu ateşi açtı. Kerevizdere’de Şüheda Tepesi’ndeki düşman lağımı ters patladı. Fransız siperleri zarar gördü.